Google

This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct

to make the world's books discoverablc onlinc.

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr.

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc

publishcr to a library and fmally to you.

Usage guidelines

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. Wc also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.

About Google Book Search

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb

at|http://books.qooqle.com/|

MYPL fiCSe*HCH UBRAftlES

.."'lilllililllillllllililii

3 3433 06825155 6

oUrrfi..ii inI833.

4!iilfiF

CiaijtL piJi^oth

■

\ ,

— W- » V

/

PATROLOGI.E

CURSUS COMPLETUS

SITI

BIBLIOTBEGA DNIVBRSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, GOMMODA. OEGONOMICA,

DMNIUH SS. PATRUM, DOGTORUM SGRU^TORUMQUE EGGLESIASTIGORUM

QOI

AB ^VO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA

vloaubrunt;

RECDSIO C1IR0R0L06ICA

OMMUli QUifi EISTITERC MONUMCNTORUM GATIlOUCiC: TRADITIOMIS PCR DUODEGIM PRiORA

eCGLESIi£ SifiCULA»

JUITA BDITIONES ACCUEATUSIIIAS» INTBR SE COMQOS NONNULLIS CODIGISOS MANOSCEmiS GOLUTAS^

PBIQUAH DIL16BNTER CASTIGATA;

RISSBRTATIONIBOS, COIIllBNTARIIS LECTIONIBUSQUB TARUNTIB08 CONTjNBNTBIt ILL08TRATA ;

eilHIBOS orBRIBUS PO»T AMPUSSIIIAS KDITIONBS QOiB TRIBUS NOVISSIIUS SiECOLlS DBBBNTUR ABSOLOTAt

DBTECTIS, AIXTA; INDIQIBUS PARTIOOURIBOS ANALTTIClS, SINGULOS SIVB TOHOS, SlfB AOGTORBS ALIGUJOS MOMBNTI

SObSEQOENTIBUS, DONATA ; CAPITUUS INTRA IPSUM TEITUM RITB DISPOSITIS, MECNON BT TITULI8 8INGULAR0M PA6IMARUM MARGINBM SOPFRIORBM

DISTIN6UENTIVUS SOBJBCTAMQUB MATBRIAU SI6NIFICANTIRUS, ADORNATA ; OPBBIBOS CUM DUBIUiyTOM APOCRVPIIIS, ALIQUA YBRO AUCTORITATB IN ORDINB AO TRADITIORIM

EGCLR8IASTICAM POLLEKTIB08, AMPLIFICATA;

irVIVinHER4BILIBlJS INDICIBOS LOCUPLBTATA ; SED, PRiCSERTIM nUORUS IMMENSIS RT GEMBRALIIIUS, altero

SGILICBT UERUM, QUO CONSULTO. QUIDQUIB KON SOLUM TALIS TALISVE PATFR, VERUM AUTEM UNUSQUISQUE

PATROM, ABSQUE ULLA EICEPTIONE, IN QUODLIBET TUEMA SCRIPSKRIT, UNO INTUITU G0N8PICIATUR ;

ALTBRO SCRIPTURiE SAGRiE, BI QUO LECTORI COMPBRIRB SIT OBVIUM QUIHAM patbes et

IH QUIBUB OPEBOM SOORUM LOCIS SIN6UL08 S1N6UL0RCM LIBROHUM SCRSPTURiB VERSUS« A

PRIMO GENESEOS USQUE AD N0VI8SIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT.

BDItlO AGCORATISSIMA, GiKTBRISQUB OMNIBUS FACILB ANTEPONBNDA, Sl PEBPENDANTUR : GBAHACTERUM NITIDITA<i

CUARTJI QrALITAS, 1NTBGRITA8 TEITUS, PBRFECTIO GOKREGTlONIS, OPERUH REGUSORUM TUM VAKIKTAS

TDM NOMERUS, FORMA VOLUMINUM PKRQOAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO OPERlS DECURSU CONSTANTKR

SIM1I.I8, PRETII EIIGUITAS/PRiCSRnTlMQUB ISTA COLLBCTiO, UNA, MBTIIODIGA ET G1IR0N0L061CA,

SBICENTORUM FRaGMBNTORUU OPCSCULORUMQUR HACTKNUS HIC ILLIG 8PARS0R0M ,

PRIMUH AUTRM IH NOSTRA BIDI.IOTHECA , EI 0PERIDU8 AD OMNRS ATATES ,

LOCOs, LIHGUAS FOUMASQUE PERTINBNTIRUS , COADUNATOROM.

SERIES PB1IVIA,

IN CUA PBODKfNT PATRI£S, OOCTOUICS SCRIPIOKESOUK ECCLKSliS LATlNiB

A TERTULLIANO AD GREGOUIUM MAGNUM.

ACCDRANTE J.-P._MIGNE,

BIBIilOTnCA OBiBBl UBIVBBMJB»

sivg

CUMSUIIM GOMPLBTORCM IN BINGULOS SGIBNTIA BCCLKSIASTICJI RAMOB BDITOMB.

PATB0L06IA, AD INSTAR IPSIUS ECCLESI^C, DUABUS PARTIBUS CONSTAT SIMLX AC DIVIDITCR, ALIA NEMPB LATINA, ALIA CRiCCO-LATlNA. ILLA PENITUS EXARATA, NOVEMOECIM ET DUCENTIS VOLUMINIBUS ESt IMMENSA, CENTCMQUB ET MILLE FRA.NCIS VRNIT. GRvECA SUBDIVIDITLR ET DUPLICI EDITIONE TYPIS MaNDATA EST. PRIOR GRiECUM TEITOM, DNA COM VERSIONE LATINA, LATERALIS AMPLECTITUR, ET F0R8AN CE>'TUM VOLUMINUM EXCEDET NUHEROM. POSTE- BIOR AOTEM HANCCB VERSIONEM TANTUM EXUIBET, IDEOQUE INTRA QpiNQUAGINTACIRCITERVOLUHlNA RETINEBITUR. UNUMQUODQOE VOLUMEN GRiECO-LATINUM OCTO, UNUU(HJODQUE MERE LATINUM QOINQUE FRaSXIS SOLUUMODO MMITOR : VERUM, IN UTROQUE CASU , ID EST AD FRUEND1HI UOC BENEFICIO, COLLECTIONEM INTEGRAH, SfVB ORIBNtALEM, SIVE OCCIDENTALEM CONDUCAT EMPTOR NECESSE ERIT; ALIAS CUJUSQUE VOLUMIMS AMPLITUDINEM MEGNOM BT DIFFIGULTATES VARIA PRETIA iEQUABUNT.

PATROLOGIiE TOMUS XLIL

S. AURELII AUGDSTINI

TOMUS OGTAVUS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM, M VIA DICTA bWHUOiSE, PROPC POKTAM LUTETlifi PARISIORUM VULGOD^^iVF^/iNOMINATAM,

SBU PBTIT-MONTKOUGB. 18'l5

SANCTI AUREUI

AUGUSTINl

HIPPONENSIS EPISCOPI

OPERA OMNIA,

POST LOVANIENSIUM THE0L060RUM RECENSIONEM»

CAST16ATA DEKUO AD lUIfiniCRIPTOB G0DICE8 6ALLIC08 , TATIGANOS , BELGICOS » iTC, HEGNON AD BDIT10NBS ANTIQUIORES ET CA8TI6ATIORB8,

OfUA BT STUDIO

MONACHORUM ORDINIS SANCTI BENEDICTI

B CONaREGinOSB 8. HiURI.

(Pbitto noi»ifftma, (tnenbafa ct auctior, ACCURANTE J.-P. MIGNE ,

BIBLIOTBBCJB OIiBBI OHiyBBSB!,

SITB GDRfCinf COlirUTORUll IN SIROOLOS SCIBRTIfi ■CCLBIUITICA RiHbS BDIT0R3.

TOMUS OCTAVUS.

16 m. Pris : SC PR.

•nv

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM , m mDlCTAI>*A«B0/SB^PR0PEP0RTAMLUTETM5 PARISIORUM VULGOI)£ifFE«NOMINATAM,

•ED PBTIT-IIONTRODOB 18^1

ELEr^CHUS OPERUM

QUiE IN HOC OGTAVO TOMO GONTINENTUR.

t

Dl lliEBBSIBUS AD QuODYULTOEUIf UB£R UHeSL. I%g. II

TbACTATUS A0YERS08 JuOiBOS. Sl

Dk UtIUTATK CREDENDI AD HoNORATUII LIBER UNU8. 65

Db DUABUS AnIMABUS CONTBA 'MaNICRcEOS liber unus. 9S

ACTA SEU DlSPUTATIO CONTRA FORTUNATUM MANICHiCLM UBER UNUB- III

CONTRA AdIMANTUM MANICHiEI DISCIPULUM LIBER UNU8. I8S

CONTRA EpISTOLAM MANICHiEI QUAM YOCANT FuNDAMBNTI LIBEB UNW* I7S

CoNTBA Faustum Manichxum LIBRI XXXIII. |M)7

DB ACTIS CCM FeUCE MANICHiSO LIBRI IL 519

De Natuba boni contra Manicuj:os liber unls. SSl

CONTRA SeCUNDINUM MANlCHiEUM LIBER UNUS. 577

Contfa Adyebsabium legis et Prophetaruh libbi II. OOS

AO OrOSIOM CONTRA PrISCILLIANISTAS ET OaiCENISTAS LIBER UNU8.C 569

Sermo Abianorum. 077

CoNTRA Sbrmonem Arianorum libkb ums. 68^

CoLLATio CUM Maximino Arianorum episcopo. 709

C KXTRA EUMDEM MaXIMINUM ArIANVM LIBRI II. 74S

De Trinitatb libbi XV. 819

CONTENTA IN APPENDICF.

TbaCTATUS CONTBA QUINQUE lliERESES. liOI

Sermo contra JuDiEOS, Paganos et Arianos. 4117

diai.ogus de altercatione ecclesiie et synacogib. 1151

Db Fidb contba Manicu^os libeb Eyodio tributus. 1139

commonitorium (vulgo augcstinl) de recipiendis manichieis qui conyertuntur. 1155

CONTRA FeUCIANUM ArIANUM DE FiDE TrINITATIS LIRBB YlGILlO TaPSITANO BPISCOFO BBSTITUTUS. 1157

QUiESTIONES DE TrIMTATE ET DE GeNESI EX AlCUINO DESCRIPTiE. 1171

Db Incarnatione Verri ad Januarium LiBRi duocollecti ex Origenb. 1175

LiBER DB Trinitate et Unitate Dei. I19S

I)b Essentia diyinitatis. 1199

Db Unitate SANCTiE Trinitatis 1207 i

Db ECCLESIASTICIS DOGMATIBUS. iilS

<^ii^

Wf^

J£x i^pift L> MIONi^ au PeUl-MoBlrongt.

m OCTAVUM TOMUH

m

Cum (lociorts calholici duo sint oflicia, alterum chrisiian» rcligionis veritates illusirare ac confirmare, allerum easdem ab insurgentium hsereticorum erroribus vindicare ; nemo veterum aut rccenliorum utrasque partes implevit felicius Augustino, qui omnium judicio id merito assecutus est, ut prsecipuus ac summus Ecclesiie Doctor haberetur. Hactenus ejus opcra quffi christiana dogmata explicant exhibuimus : nunc ea quse ad infidelium hse- reticorumque confutationem pertinent, quseque vulgari jam nominc Polemica vocare sole- mus, in tribus quffi restant voluminibus reprsesentanda suni. Nam etsi in prioribus illis scriptis aliquando ex occasione gra^santes errores Vir s^nctus perstringat ; nbn Us tamen ejusmodi gcneris operum scopus erat , qualem sibi ipse in reliquis operibus proposuit. Quod si Augustinum obiter in hflereticos disserentem tanta cum volupCate lectores huc usaue revolverunt : longc major e\ scquentibus libris fructus sperandus est, in quibus recio ordinc ac dedita opera universum errorum corpus in particnlas disclnditur ac dis- sipatur ; hffireticomm antesignani tum publicis concertationibus, tum ediiis lucubrationi- bus vlncuntur ac prosternuniur ; achillea deniquc ac primaria eorum scripta in favillas rediguntur; adeo ut cum ex primi gcneris scriptis Boctoris catholici nomen , quod nonnuU lis etiam pr«ecipuis Ecclcsi» Patribus commune cst , retulerit Augustinus ; ex his poste- rioribus unum sibi proprium , quo nutlum atind illusirius, elogium a Catholicis Hiero^ nynio teste merucrit, ut veluii alter antiqu» Gdei conditor eiiam vivens ct in terris de- gens agnoscereiur. « Macte viriuic, » inquit ilie ad ipsum Augustinum scribcns, « m orbe < cclebraris. Caiholici te conditorem antiqu» rursum fidei venerantur atque suspiciunt » {Epist. i9b inter Augustinianas),

IVihil ad hujuscc tituli et elo^ii commendationem videtur adjici possc : scd iamcn eodem in loco Hioronymus snbdit, « si^um majoris gtori» csse, » quod Virum sanciissimum ob earadem causam, « omnes hieretici detestarcntur. » Eorum vcro malevolentia et abaliena- tio eo usque progressa est, uteume mcdio toltere quovis proposito prsemio tentaverint, nec sibi ad concepii capiialis odii cumuium sufficere putarint , nisi etiam Beum eideni consitio sufTragari suis asseclis persuadere conarentur, quibus polliceri non dubitarunt , « omnia peccata a Deo indubttanter esse credendum posse dimjiii eis qui hoc facerc ac . « perficere potuissent » ( Possid. in Vita Augustini, cap. 9). Sed miranda est hoc in loco Augustini moderatio, quod cum non solum privatis criminationibus ab adversariis impete- relnr, sed et ab eis quaereretur ad neccm, privatas inimiciiias illas ita «quanimiter tulit ac dissimulavit, ut vix ullam de eis in suis disputationibus fecerit mcntionem : nec quid^ quam certi de intentatfle illi necis machinatione rescircmus, nisi Possidius in ejus Viia rem .

Gsteris consignasset. Quod si q^uandoquc ad injurias sibi illatas aliquid reponere coge- tnr; id non justse indignationi suse tribuebat, scd lcctorum ulilitati, qui iniquis ejus- modi criminationibus a veritate possent abduci. Scd nomo melius tam moderati animi in his occasionibus statum cxpresserit, quam Augustinus ipsc, cujus ha^c verba sunt in libro contra Petilianu ii tertio, cap. 1 : <c Ego quando cuique vet dicendo vel scribendo, respon- « deo, etiam contumeliosis criminationibus lacessitus, quantum mihi Dominus donat, fr»- « natis atque contrilis van» indignationis aculeis, auditori leciorive consulens, non ago ui « efficiar homini conviciando superior, sed errorem convincendo salubrior. » In his itaque disputationibus res lota rationum et argumentorum validis momentis jagebatur. Non illum a proposito difficullaiis scopo conviciorum propri«eve Isesionis sensus avocabat ; sed satis ribi iactum eiistimabat, si vel proprii honoris dispendio Ecclesise et veritatis jura ( quod nninn sibi ob oculos ponebat) asseruisset. In refellendis etiam haereticorum argumentij ita se gerebat Boctor sanctus, ut non tantum eorum animos exasperare quam maxime cave-^ re t ; sed etiam , quantum in ipso eraif eos ad veritalis agnitionem mollioribus et humanio- ril)us verbis et appeilationibus revocarc conaretur. Hunc agendi modum statim ab initio concertationum suarum sibi proposuit, uti ipse testatur : « Deum ro^avi et rogp, ut in « refellcnda et revincenda hffiresi vestra , cui et vos fortasse imprudentius quam malilio-- « sius adliffisistis, det mihi mentem pacatam atque tranquillam , ct magis de vestra cor- « reclione, quam de subversione cogitantcm. Quanquam enim Dominus pcr scrvos suos « regna subvertat erroris ; ipsos tamen homines, in quantum homines sunt, emendandos • esse potius quam perdendos jubet » ( Lib. contra Epislolam Munichcei, cap. 1 ). Utinam qui fidei controvcrsias tractant, eodem animo durerentur I

Etsi pocro in omnibus Augustini operibus summa ejus facultas elucet, nonnihil tamen majoris splendoris catholic« ejus disccptationes prie sc fcrunt : ut in bello et pnBlio magis qmnm in pace militum virlus probatur. 1n ipsis enim scriptis vis et acumed ingenii , do^

Sanct. AlGusT. VIII. {Une.J

d

II PR/KFAm tt

rtrina, crnditio, Scriplurarum pcritia, cloquentia, prudcntia et dextoritas , ut in proprio argumento lumen suum explicant , dum urgentium adversariorum impetus omnes animi nervos ad eos debeilandos excitant et proritant.

tis prffifari otiosum et supervacaneum fuerit; cum primo loco sese offerat Augustini liber dc Hsresihus, in quo nistoriam harum omniumque bsereseon compendio descriptam lcctor inveniet.

Manichffiorum hseresim , qaa* deceptus atque imbutus fuerat adolescens, stalim a sno bnptismo aggressus est strenuissimus pnnl , quinque tibris in eos editis, nempe de Libero Arbitrio, de Genesi contra Manich»os, de Moribus Ecclesi» catholicie , de MoribusMani- chasorum, et de Vera Reiigione : quos quia neophytus et nondum presbyter composuit, in prinio tomo, ut in antea rulgatis, reliquimus. Hos libros nomine Pentateuchi contra Ma- nichffios desisnat Paulipus in epistola 25 inter Au^^stinianas, iaudatque in hunc modum : « 0 lucerna uigne supra caiidelabrum Ecclesiie posita, quse late catholicis urbibus de septi- tt foruii lychno pastum oleo Iffititi» lumen effundcns, densas licet hsereticorum caligines u discutis , et lucem vcritatis a confusione tenebrarum splendore clariCci sermonis enubi- <( ias I » Hactenus Paulinus de pnmis Ulis in Manichieos scriptis ; in quibus si tantum tu- minis ac splendoris deprehendit, quid de aliis subsequenlibus , qu» progressu temporis maiore diUgcnlia ct rerugi usu ab Augustino condita sunt, exspectandnm est?

E\ his primum quod a suscepto sacerdotio composoit in gratiam amici sui Honorati , qui Manichieorum crroribus tenebatur, de Utilitate credendi inscripsit , ubi his prfficlaris usus cst verbis, quce in fronte Polemicorum ipsius operum adhiberi merentur. « Qu» ut tibi a prosint , aut certe nihil obsint , omnibusque omnino, quorum in manus forte devcnerint, a et rogavi Beum , et rogo ; et spero ita fore , sr benc mihi conscius sum, quod ad hunc « stiium pio ct ofOcioso animo, non vani nominis appctilione aut nugatoriie ostcntalionis t( acccssi » {Cap- 1 ). Post hsec eosdem Manichseos denuo exagitavit edito libro de Duabus Naiurls, quarum dlcebant unam partem Dei esse , altoram de gente tenebrarum : qu» deli- ramenta perspicnis et a lumine naturali petitis rationibus sic eludit, ut magis animos com^ movendo, quam disputando, adversarios ad veritatis agnitionem reduccre videatur; dolens iaterim quod olim easdem rationes non adhibuisset, ut ne in pravissim® seclffi perniciem taberetur. His porro scriptis et gravibus suis ad populum concionibus ita omnium in so admirationem excitavit, ut illam causam salvam ct sanam reputarcnt omr.cs, quam vir tnnt» moderationis ct sinceritatis, tant® doctrince et eloqucntiffi propugnasset. Hinc cst quod Bippone civitateperFortunatum prcsbyterum manichseum magnam partem corrupta, non mouo Catholicj, sed et Donalistse sanctum Doctorem ad singularem cum co disputationem adduxerint : ex qua ita debilitatus ct fractus rcccssit Fortunatus, ut ejus peslilcntissi- mo contagio Hipponenses bmnes dcinccps carucrint. Possidius describit prosperum fortu- natumquc successum hnjusce collationis (In Yita Aug,^ cap, G), cujus^cta hic rcferuntur : 81 quibus discimus hominem loquacissimum ad unum Angustini argumentum ( idcm scili- eet quod oUm a Nebridio audierat [a] ) ita obmutuisse, ut captato per spccirm suos consii— Irndj asscclas ad respondendum spatio , turpi fuga ex urbe Hippone , nedum cx collalione aufugcrtt , nunquam eo rcditurus. Patrata hac victoria, aliquanto post procusum est opu- sculum contra Adimanlum : quo in opcre Veteris acNovi Testamcnti loca simul conciliau- tur, satisGtque caviliationibus quas ex locis iilis veCcrator istc, Manichiei quondam disci- pulus , dcduierat.

Idem in ManichaK)s ccrtamcn prosecntus est Augustinus jam episcopus, rcfcllcndo pri- mum Manichiei Epistotam , Fundamenti appellatam , in qua totius pervcrsie doctriniB summa continebatur, id est « doctrinse initiura, medium, et finis, » testante Feiice mani- chieo (Lib, 2 de Acfis cum Felice, cap. 1). Unde tanta ab ipsis Manichieis rcvcrenlia hec epistola legebatur, ut non nisi ab inciinatis disceretur. Sic enim habetur hic locus in duo- bus vctustis exemplaribus , « Inclinatis discebatnr a nobis : » tametsi aliam prietulimus lcctionem cx optimse notie codice Cort>eiensi, u Ipsa enim nobis illo tempore iniseris quan* t do lecta cst , illuminati dicebamur a vobis » ( Lib. contra Epist. Manich.^ cap. 5). .

Ab hfic lucubratione fortc non ita pridem manum removcrat Augustinus, cum Catho- lici aliud eidem onus imponunt, ut scilicet respondcret ad iibrum Fausti Manichaeorum episcopi tantopere a snis pricdicati ; « cujus nobis adventus, ait Auffustinus , ad explican- « da omnia quie nos movebnnt, quasi de ccelo promittebatur » (£to. de Utilitate nedendi^ cap. 8). Vcrum tam magniflcis promissis non hene respondit eventus : imo vero con - traria sorte factum est , ut Doctor sanctns quasi de cc^Io roissns merito existimari possit ad reviricenda commcnta ineptissimi pr®stigiatoris,qui miserandis nugis multorum animos seduxerat ; maxime vero ad vindicanda veterum Patriarcharum acta , quibus infaustus iile hsreticus fucum facere tentavcrat. Hoc in opere cum apostoli Jesu Christi nomen , quod Hanichieus initio epistolarum suarum sibi tnbuebat, ab indigno homine removeret, tempus exort» hujus hieresis nobis indicat Vir sanctus, aitque constare , « non solum post Tcr- « tullianum , verum etiam post Cyprianum banc bieresim fuisse exortam » ( Ltfr. 13 , cap. k). Huic sentcnti» concordat Epiphanius, qui ejusdem hieresis ortri» revieal

(fl) vtile ooqTcss. Ub. 7, cap. 3.

• « • • • '■

• • • • . • .• • • • • •

• * • • •

• • • •

15 PUiEFATIO. U

ad nonam Gallieni annum (Epiph., lib. de Pond. et Mens.), qui ciim anno Christi S;63 coin* cidil. Evsebius vcro ad tempus FcUcis pap® et Diocletiani impcraloris (Euseb., lib. 7, cap 30--d2 ), qul tamen ad imperium non pcrvcnity nisi ferc post decennium a morte Felici.i jMip», qu« contigit anno 275. Leo Magnus longius eamdcm origineo; submovet , ad annum scilicet a Cbristi resurrectione 260, Probo impcratore ct Paulino consule [Leo, serm. 2 de Peniec). Acta Collationis cum Felice manicaieo, qui Catholicos seducturus cum venisscl , per Augustinum feliciter ad Ecclcsi« communionem reductus est , nova catbolic(e verita- tis trop«a suppeditant , codem Augustino duce reportata. Liber de Natura boni exsecrandi

Suorumdam iilius scctffi hominum, « non tantum in Paphiagonia, scd etiam in Galiia » egentium [Cap. 47), facinora detegit ; habetque pro argumento ut ostcndat, naturam uw commutabilem Deum esse ac summum bonum, atouc ab illo esse cieteras naturas, casqu^ in qnantum natura sunt bonas ; tum (luid vel unde sit malum , et quanta mala Ma'nicna}i

eonant in ncitura boni, quanta booa in natura mali, quas naturas iinxit error ipsorum. eniqne postremus liber contra Secundinum, doginata perniciosissim» b»resis penitus ever-> tit, aaeoque suo auctori placuit » ut ejus sentcntia , omnibus quie adversus lilam pestcm scripserat, ta^ile prceponeretur.

De horum omnium scriptorum dignitate si quis judicium ferre velit, ea conferat cum aliis aliorum auctorum de eodem argumento lucubrationibus, quales sunt inler Grcecos Serapion Tbmueos ^gypti urbis episcopu^, « qui ob elegantiam ingenji cognomcn Scho- lastici mcruit, » ait Hieronymus {Lib. ae Scriploribus ecclesiasticis) ; etDidymus Alexan- drinus,^Tilus episcopus Bostrenus, et Zacharias cpiscopus Mytilenensis ; inter Latinos Vi- ctorinus Afer : ex quibus hica Sirmondo editus intcr opuscuia dogmatica veterum quinquo scriplorum, illi a- Canisio tom. 5 antiq. Icct.

Ad alia tomi hujus scripta quod attinet, unus codcx qui sive casu , seu dedita opera , in platea maritima Carthaginensi venalis exposilus erat, cujusdam hiereiici anonyini li^ brum contincns, materiam priebuit duobus liDris rontra adversariumLegis ct Prophcta- rum ; in quo Cassiodorus senator scribit multa de Lcgis divinie quffistionibus cnodari.

Libruro contra Priscillianistas et Origenistas Orosio acceptum referre debemus. In hujus consultatione iibro pr»fixa ambi^uam quamdam de anno recondilo lcctionem , ousb ncgo- tium legentibus (acessebat , unius codicis ope reslituimus. Nam cum anlea legerolur ,

« Terra iila si eamdemanno illo rccondito apud te mandando ; » ila scriptum habeUir

in veteri exemplari , « si eam de manna illo rccondito tii apud me mandando et roplendo visitaveris. » Qu» verba ab Orosio diriguntur ad Augustinum, dc quo in consequentibus ait , se et plurimos secum , ut Au^ustini « eloquium veiul ros super eos do^scendat » cxspe- clare. Ad hec autem elogia ingenitam sibi modestiam obiecit Augustinus , cum dc obscuris quibusdam qu»stionibus interrogatus, qualis cst illa de Angelorum distinctione , ab his solvendis se cxcusal, ignoranliam ingenue professus his verbis : « Sed, quo me contemnas, quem magnum putas esse doctorcm, quffinam ista sint, et quid inter se differant, nescio » (Lib. conlra Priscill. , cap. 11).

Denique postrema hujusce tomi opnscula adversus Arianos exarata sunt. Et quidem primo loco liber contra Sermonem Arianoriim, qui plures quam triginta errorum articulos conli- nebat, de verbo summalim refutatur. Tum subsequitur Coiiatio sub fincm vilie a sancto Do- ctore habita cum Maximino episcopo, qum non minus Ecclcsi» Catholic® gloriosa atque arian» hiercsi exitiosa fuit , quam alia non paucis ante annis cum Pascentio comitc inita. Hanc dcmwn cum Maximino Collationem subsccuti sunt libri contr^ eumdem arianum epi<* scopum duo, inerito quidom jure ab Agathonc papa in sexto Concilio generali cnm prcestan" tissmi Doctoris commcndalione laudati.

His succedunt libri de Trinltate , quos, cum in tomo tertio antohac locum tcnucrint, in hunc locum consulto rejecimus, ob magnam cumpriedictis opusculis aflinitatem : propterea quod in his de Trinitate libris Arianorum passim argumcnta rerelluntur. C»terum Lrasmi de hoc ogrogio opere censura satis arguit , eum nonnisi leviter in eorumdem librorum le- ctione fuisse versatum. Non immoramur confutandse hominis prieripili sententiie, rati suffi- cere antidoti loco Cassiodori judicium , quide his libris ita censuit in librolnstitulionum , cap. 16 : « S. Augustini ^uindecim libri , quos de sancta Trinitate mirabili profunditate conscripsit, curiosa vobis intentione meditandi sunt. » Augustinus quidoin modestc, prosuo roore, dc hoc opcrc loquitur, aitque idargumenti a sc nonfore tractandum, si griecorum Pa- trum opcra hac de rcconscripta in latinum eloquium transiala fuissent, aut si quis alius flifficultates sibi propositas solvere et illustraro voluisset. At nihil de hujusce operis dignitatn detrabere debet modesta id genus auctoris professio.Et cerle qui ros theologicas his tcmpo* ribiis accuratius investigarunt, fatentur neminom antcAiigustinuin salis explicasseinvisibi- \ litatemFilii Dei contra Arianos, rr^c objectas ab ois dinirultatu:n umbras tantocum iumine I dispulisse^ Unde Griecis ita adinirabile visum est istud opus, ut illud su® gontis hominibus proprium fecerint.

Superest agendum de Appendice , in qua conlincnlur tractatus contra quinqur deresea» contra Judieos^ Pa^anos, et Arianos, de Fidc contra M:inioha)os , de Unitate Trinitalis coii- tra Felicianum arianum, qui omnes in editionibus Lovaniensis rccognitioikis Augo»(iiio tributi fnerant : sed quam perperam evincent , ut credimus , Admonitiones , qr.;is siiiffiiiH tractatibus prsefigemus suis locis. Consimiles aliis Appendicis opusculis appbnemus, quoruin veros ac genuinos, quoad fieri poterit, auctorcs rctog;ere conabimur.

15 ADMONITIO IN IJBRUM DC lliflRESIDLS. 16

Hls crgo Lcvilor delibalis , Lcclorcm ad subiecla opcra pervolvenda restinant(^m diiitias !ioc in limine remorari nefas dacimus. Longe profcclo jucundius eril insplcere hierescon eversionem Jesu Christi virtute ab Augustino faclam; de qua nobisid dicere liceat, quodin sermone de Cataclysmo scriptum logilur : « In illopopulo, fratrcs, in quo multa miracnla fa- « ciebat Moyses per virgam, exsurrexerunt magi Pharaonis, facientes et ipsi prodigia « contra fomulum Dei Moysen. Scd ad hoc quffidam mira facere permissi sunt, ut mirabilius « vincerentur. Magi Pharaonis quid aliud si^niGcabant, nisi omnes hsercticos ministros « diaboli, qui sub nomine Christi devorarc cupiunt populum Christi ? Scatent nunphjereses « in hanc terram , tanquain serpentes magorum , quos devoravit et devorat ilic serpens « exaltatus in ligno.... Fuit hic, ut nostris , dilectissimi , viperca doctrina Donatistarum : « C4>ntrita est, consumpta est. Mox Maximianistarum ^erpentina fraus pullulavit : contrita « est, consumpta cst. Manicli®orum venenum aspidis subrepserat : contritum est, consum- « ptum est. Pelagianorum novum dogma a ministris diaboli, tanquam a magis Pharaonis « excitatum, illi nostro serpenli certamcn indiTiit : conterltur, consumitnr.... Eccc nobis « unus anguis Arianus, olim mortuus, insuUat :... redi.Moyses noster; redi virga ; rcdi, ser- « pens Christe ; contere caput dr<iconum , dic quitl sis cum Patrc : te audiamus doccntemy « non hiercticum blasphemantem » (Cnp, 5, tom. 6, rol. 696-697).

ADMONITIO

IN LIBRUM DE HiGRESlBUS.

Ad sctibeniluinliunc libruin hortMor ntque nnrior Augiisdno ri:il Quothululcus diaconus Cnnhaginensit. Eo specunt sul>sequcntes epiftlolae : prima Quodvulidci e>i Augustinum mgnniis ut hxresnm eilat catalogam, proprios quibusquc errores ac rilus pnucis coniplcctenlem ; sccuiiJa vero Augusliiii excusanlis operis difll- culialeiii t re mt|ue * ab aliis lentatam jam esse adinonenlis. Rescribil Quodvulideus , veheinenter ab eo con- tendcns utid iiiiiiius pelilioni ipsius, iino univers:iH dcsidcrio non denegel. Tunc demuni viclus Aiigustiiiiift laborcm el cumm in se recipit scribcndi de h:iTcsibus , duin per alias occupaliones licebit. NuiiC enim iinpo- iita bibi necessitale refeUendi Julianuni , se eiiani ab incoeiila opusculorum suorum recognilione ( quam reni plurimuin necessariam jiidical ) avocjiri testatnr; .ndditquese hujus recognitionis duo voliiuiinn jnm nbsolvisse rctractaiis (Hiinibus libris suis. ILecduo voliinrnin eirciter aiinum Ghristl 4St7 perfecta observainus in lomo pri- mo : quibiis iiu:«ndo<|uidem pnsierior esl ipsc de llxresibus liber , ad annum circiter 428 revocnndus vidctur. Possidiiis in lndieiilo , cap*. 5, notit, De H(crcsibu$ ad Quodvulldeum diaconum , imperfectum opu$. Et Isidonit de Viris illiisiribus, cap. 9 , Prinm^m, inqiiii, Africanui epi»copu$ compoiuit $ermane $choUutico de Uasre^bu$ tre$ libro$^ diret'io$ ad Fortunaluni episcopum, explican$ in ei$ quod olim B. Augu$tinu$ in libro Bmre$eon impa^ fecium morie iuterveniente reliifuerat, Neni;Mt .'dirniin operis partein , ad oslciidendum quid lixrcticum racial» pollicctur Angiisrniiis in pra*r:itiniiis iiiic, (|iuim parlem morte praeventus non attigit.

De eodem libro epistolce quatuor.

RPISTOLA CCXXI. Domino nierilo vcnerabiii , et vcrc Ix^aiissiino patri AuGUSTtNO episcopo, Quodvultdeus diaconus.

1. Diu Irepidus fui , et ausus hos ineos arK]uoru^ disiiili : sed mc principaliler , ut dici assolet , animavit lcatitudinis tnae benevoleniia omnibiis C()inpri>bain ; qiiam diim considero , magis iimui , nc non pclendo su-

pcrbus, non quaerendo desidiosiis, non pulsando piger a Domiiio jiidic:irer. Suflicere auiem mihicrederem hiyusmodi tantummodo voluntatcm , si rnicium ndipisci non possem : cum auiem pro certo noverim ^ ostiun divini sermonis, qiiod Venerationi tuse coclestis graiia paterecii, paraiam esse meniem tuam sanciam, qiiam posftidel Christus , non solum ciinctis voleiilibus pandere, verum eliam nolentibus , ut intn>ire non pigeai, persnadere; occupationi Reverenti;e imc muliiloqiiio saperfluo moram non Taciam, sed desiderium obsecra- lionis mese lireviter indicabo.

2. NonnuIIos iii clero hiijiisce etinm amplissiin.^e eivitatis csse imperiios, ex me ipso conjicio ; et qunntum universo illi ordini proriilurum sii quod expeio , consideralinni Sanciilntis tuae discutienduin oilero. Priviic- gio namque cunciorum qiii hoc de spirilunlibus tuis laboribus promereniur, eliam me indigniim consecuiurum csse praesumo , domine merito venerabilis , ci vere beatissime paler. Precor igitur Beatiiudinem tiiam , ut ez quo christiana rcli(;io h;ercdiRiiis proniisso! iiomen accepit, qiiae ha^reses fuerint, sint ; quos errures intnle- riiay infiTant; ipml adversus catholicam CccLViam senseriiii , senliant, dc fidc, de Triniiatc , de Baptisicji

17 ADMONITK) IN LIBRUM DE HiERESIBUS. Ig.

de poenlteniia , de liomiiie Gbristo , de Dco Cliristo , de resiirreclione , de Novo ei Yeiere Testamento , ei« OBonia oinnino , quibiis a veritatc dissentiunt : qux etiani Baptismam babeant » qosve imm habeMl ; el post qiias baplizet, nec taineii rebaptizet Ecclesia « qualiter suscipiat Tenieiitcs , et quid singulis lege » auetoritaie, aique ratione rcHpondeat , digneris exponere.

5. Necme tants Beatitiido tua cr^at ineptia: , utnon iiispiciam quaniii et quam ingeiitibus voiuroinibus opus sit, «I possint isia dissolvi. Verum boc ego flerljion expcto; id eiiiin moliipliciter factum esse non du- bito : sed bni? iter , perstricte atqiie summatim , et opiniones rogo cujusiibet bxresis cxpoui , ct quid coiitra tcneat Ecclesia catbolica , quantuni instrtictioni satis cst , subdi : ut vclut quodam cz oninibus concepto coin- nioiiitorio , si qiiis aliquam obiectionem aut convictionem ubcrius« plenlus ac planius nossc voliierii , ad opu- lcntaet magiiifica volumii^'' trausmittatur , quibus a diversis , et pra^cipiie a Yencralionc iiia in h(K: ipsum constat elaboratiim. Sufficiet autein admonitio talis , ul puto, doctis ct iuiperilis, otiosis et occupaiis, ei ad cujuslibet gradus ministerium Ecclcsix undecumque promolis ; dum ct ilic qui mulia Icgil , ciideni breviter rccordalur, et compendio ignarus instruilur, ut novcritquid tencat, quid cvitct; quid avcrsctur iie faciai, qoid ut raciatasscquatur. Fortassis autcin, si tamcn quod arbiiror vcrum cst, cliam adversiis c:iiuiiiniantium maiignas mentes et dolosa labia opus lioc parvum inter cxtera niirifica testimonio coronx tux noii deerit .' nl qoibus patet campus calomniaiidi profuslor , validis et cx oiiini parte coiiclusis fidei limitibtis coarciati » omnibusque veritatis tclorum gcncribus circuinani , eliam uiio multirurnii jaculo repenle prostrati,morticinos spiritiis non audcant aiibclare.

i. Video qiiam onerosus existam meliora cogiiaiiti , ct dispoiicnii inajora sancto soni , ct qucrebs corporii sustinenti. Sed per Cbristum Dominum rogo , qui tc partici|>cm sapicnlix siix sinc iiividia csse concessit , ul lianc gratiamdones inddctis Ecclesix, qui te agnoscis sapicntibus alqiie insipicntibus debitorem (Rom. i, 14), roerito ac jure dicturus : Videle quoniam non mihisoU Inboravi, sed omiiibm exnttirenlibus teritalem {Kccli. xxiv, 47 9 ef xxxiu, 18). Potoi adbuc oiferre sup|iliccs ct inultipiiccs prcces, ct niecuni iiiipcriloruiii classes adsci- scere : sed malui Jaro aodire dictantem , quam occupare legcntpm.

EPISTOLA CCXXIL

Difectissimo filio et coiidiacono QuonvvLTDLO , AixuhTimjs episcopus.

1. Acccplis litteris Cbaritatis luffi , ubi a me ardcnlissimo studio postulasti , ut dc omnibus bxrcsibus, qnaB post Domini Salvatoris adventum adversiis ejus docirinam polliilaverunt , nliquid breviter scriberem ; qnam sit lioc ^ilficile, continoo reperta occasione rescripsi per filiuin mcum Ilipponeiisitim priniariuni lMiiIi>c;iium : mox autem letiam ista oblata est, qua iiuiic rescribo , et brevitcr diificuliatem operis ejus ostendo.

2. Philastrius quidam Brixiensis episcopus, qiiemeoin sancto Ambrosio Mediolani etiain ipse vidi, scri« psit liiiic librum ; nec illas liffirescs pra^termilteiis , qu» iii popiilo Jtid;eo rueruiit aiitc adventum Doniiiii,eas« qiie viginti octo commonioravii : ct post Doiniiii adventuiu centiim viginti octo. Scripsit binc etiam gncce episcopus Cyf>rius Epiphanius, in doctrina catli(»licae fidei laiidabililer diffamatus : sed ipse uiriusque temporisi ha^reses cotligens, octoginta oomplexus est. Ciim ergo ambo id velleni racere qiiod a me petis,quantum tameo: inler se differant de numero interim sectarum , vidcs : quod utiqiie iion evenissct, nisi aliud uni eorum vide- reinr esse bxresis , ct aliud alteri. Neqne enim putandum ef t aliqiias ignornssc Epipbaiiium , qtias noveral Philaslrius, cuin EtMplianium longc Pliilasirio doctiorcm ii)vciicriinus ; ila ut Pliilastrium potius dicere debe- remus laluisse pbinmas , si lam plures essct ille complexus , et iste paiiciores. Scd procul diibio in ea quai- stiiMie ubi disccptaturquid sit lixrcsis, non idein videbatur amliobiis; et revcra boc omniiio dcfinire difH- cHe est : et ideo cavcndinn , cum om^es in nunicriim rcdigere conamur , nc pRctermittamus aliquas, quamvls. Ii^resessiiil ; aut annumeremus aliquas , cum li:vreses non sint. Vide ergo ne rorte librum saiicli Epiplianii tibi roittere debeain : i|)SUiH cnim arbitror Pliilaslrio doctiiis binc locutum ; qui possit apud Carthagi- ncm in latinam linguain vcrti racilius alquc commodius , iit tu potius prxstes nobis , quod qiueris a

nobis.

5. Perlalorem moltnm commendo. Sitbdiaconus est de nostra diiccesi ; de rondo aotem viri speclabilis , iio- bisqoe cliarissimi Oroniii. Pro illo aotem , et pro ejiis paire , a qoo adoptatus est , etiam ad ipsom scripsi ; qiias litleras com legerit cbristiana Beiilgni:as tua , peto ut eas apnd meinorattim virum tiia ifiterccssione adjuvare digneris. Misi autem cnm illo eliam bomincm Ecc lesi.x, ne ad iiinm Snnctkalem dirfiicilis ei esset acces.3iis : non enim parom de illo sollicilus sum , a qtin me sollicitudinc Doininus , iit spero, pcr tii;c cbarilatis iiistnn- tiain liberabit. Petocliam niibi rcscribere nongravcris, qiienindinoduni sit in fide catbotica ille Tbeodjisiiis^ pcr qoem Manichxi nonnniri sinil priHliti ; cl ipsi qiiosab co prodiios, pulaintis csse corrcctos. Si qoid ctiain dc prorectione sanctorom episcoporuin rorte audivisti , rac ut novcrim. Dco vivns.

EPISTOLA GCXXUL

Djinino merito vcnerabili, ac bcatissimo sacro patri Augustino cpiscopo, Qucdvulti^eus diaconus. I. Unnm quldcm RcYcrcutix' iwx connnonitoriuni , qiiod pcr ccclesiahticum dignatus es (Ic>tinarc, sascepi*

4» ADMONITIO IN LIBHUM DE llieHGSIBUS. i^

Nari quod piius dircclum essc Beatimdo lua slgnificavic, pcr Tirum lionorabilcni riulocalum, nccduin ad me pervenit. \€rum qiiamvis conscius propriorutn sempcr fueriin pcccaiorum , nunc lamen evidemer agiiovi , adi- pi^ndo illi quod exoravi muiicri , mcam loti Ecdcsi» impedimciiui esse personam. Sed omnino eonfido, quoniam qui per Unici sui graiiam humani gcneris dignatus cst dclere faciiiora, nee mea In pemiciem cuncto^ rum pratvalere permittet, poliusque ubi abiiudavit |ieccattim, gratiam raciel redundare {Rom. ?, SO), domine merito vcnerabilis , ac beatissime pater. Dtfnciillatcm opcris , qood insiruAidit impcritissimts nobls per tuam hcneficeiiiiam pnestari supplidler exoravi , nec ipse ignoraus ante pncdixi; sed dc divini fontis uberuic, quam tibi Dominus tribuit, veraci cordc pncsumpsi.

9. Nam etsi Pbilastrius el Epiphauiiis venerandi rpiscopi talc allquid scripsisse memoranlur, quod proco. dtibio me iiilcr ca^tera , imo sicut omiiia , laict ; non tamen arbhror cos hanc curamdillgentiamque adhibuisse, iit siiigtilis qtiibusque opiiiionibns coniraring cllnm opinioncs adjuugcrcnt, ritusqiie subjicerent ; tum denique opiisilliitl uintisqiie qiialccoinquc sil noii linbct rortassls cain, qiiam dcsidcro brcvitatem. Frustra etiam ho« iniiii, qtii laiini non dKlicil, gr.rcn faciiiidiu dclcgntur; quia noii cgo tnntummodo consiliiim , sed et auxilium |K>siiiInvi. Qiiitl aulcm Vencraiioiicm tiinni de intcrprctum non soinm dirficitltntc, scd eliam obscuriute adino* iiram, cuiii ipse boc magis ac ptene dijiidices T Acccdit ad cniiftnm , qiiod nonnuUx etiam post illorum obttum lia*ri*ses cincrsissc doccniitur, qunrum iiiillam illi fecerint incnrionein.

S. Qiiamobrcni nd pcculiarc pntrociniiim pictntis tiirc conHigio , cl vocc incn , scd uiiivcrsali dcsiderio » pa- r:ftiini ad iiiisrricordiani sacrosnncliim | iclatis pcctus nppollo ; soqticsiraiis saporibus peregriiiis, considcrat* lc\tii prioris cpislohe, panem Arnun, qucm nostra provincia solcl Iinbcre pro^cipuum, ccdcsti eliam iiianna cmidituin , scro pulsanti et famein patfciiti non deneges. Profccto eiiim iicc cgo pulsare ccssnbo , d(moc ipse concedas : ul quod non iinpciRit privilcglum , ubi nullum esl meritum , snltem iiideri ssa iniportunitaf inercitur.

EPISTOLA CCXXIV.

Domino sinceriler dilectissiino, fratri ct condiacono Qoodvultdeo , Augustixus episcopiis.

1 . Ciim inihi hxc scribendi offerretiir occnsio pcr Fussalensem prcsbylerum , quein commendo Cliariiali tti:r, rccensui cptstobm tuam, fn qua pcils, ul de hxreslbiis, quse oriri potuerunt cx quo Domini in camc nuiitiuricoBpitadvcnlus, aliquid scribercm. Iloc autem fccl , ul viderem utrom jam deberem opus ipsuni' ;iggrcdi , ct inde tibi aliqiiid mittere ; ubi ( onsiderares taiito esse difficilius, quanto vis efficl brevius. Sed ne hoc quidcm polui , talibus curis supervenientibus iinpedilus , a quibus omnino dissimuiare non possem : nam roe ct nb eo, quod habebam in manibus , avcrlerunt.

2. IIoc autemesl ubi respondeo libris Juliani, quos octo edidit post illos quatuor, quibus anle respoodi. Uos eiilin cum Romx accepisset frater Alypius, noiidum omnes descripserat , com oblalam occasionem noluit prac- lerirc , per quam milii quinque transmisit ; promittcns alios tres dto se csse missunim , et mullum instans ne rcspon.lere differrem Cujus instanUa coacius sum remissius agere quod agelxim ; ut operi ulrique non deessem , iini diebus, alteri noclibus^ quando mihi ab aliis occupationibus hinc aUiue hinc Tcnire non desislentibus par- ceretiir. Agebam vero rem plurimuni nccessariam : nam rctractabam opuscuUi mea , el si quid in eis me offciideret , vel alios offcudere posset , partim repreliendendo , partim defendendo » quod legi deberet ct po^ set, operabar. El duo volumina jam absolveram, retractatis omnibus libris meis, quorum numerum nescie* bam : cosque duccntos triginta duos esse cognpvi. ResUibant epislplae ^ deinde tractatus populares, quos Gncci honiilias vocant. Elplurimasjaincpistoiarum legeram ,scdadhuc nihil inde dictaverjm,cummeeliam isti Julinni libri occupare coeperaut, quorum nunc quarto rcspondere ccepi. Quandoergo id explicavcro, qiilntoqiie rcspoiidero, si tres non supervenerint , dispono (si Deus voluerit)el quod poscis incipere, simui agciis ulruniqtie, ct hoc scilicet , ei iliud dc retractaiione opusculorum mcorum , noctiirnis et diurnb iem|io- ribus in siogula distribuiis.

3. iloc ideo insinuavi SanctiUiti tua* , ut quantum tibi desideriiim esl sumendi quod poscis, lanio flagrantiiis a Doinino milii poscas adjutorium , quo serviain laudabili studio tuo, atqiie utiiitati eoruin (|uibus id exisUmas profuturuin , domine sinceritcr dilectissiine frater. Commendo iterum perlatorein , et negotium propter quod eo porroxit; si cogiioveris apud queui ngenduin sit, peto ne pigeat adjuvnre. Nonentm possumus neccssltatet lioiiiiiitiiii rjiisinodi dcscrerc, qui UDSiri nou toloni, sed, quod mnjus est, fratrcs sunt, ct iii chnrilnlc Christi adcurain |)citinciit iiosira^ii. Dco vivns.

■mm

S. AURELn AUGirSTINI

HiPPONENSIS EPISCOPI

DE HtIIRESIBUS

AD QUODVULTDEUM

Qiiod pelis sa*pi8siine amiie instaiiiissiine, sancte fili QuodvulUleus , ul de liacresibus aliqnid scribain- digiium lecrioiie cupieiitiuiii dogniala deviiare con- Imria fidei cbrislianae» et christiani noininisobuinbra- tiune rallenlia ; scias nie oliin longc anleqiiani pc- len», facdrc cogilasse, atque Tuisse factiirum, iiisi diligciilcr considemns quale qiianiuinque id essel, ultra vires meas esse sentirein. Sed quoniani faleor niillnni niibi, ut te» institisse posccndo ; in ipsa lani iiiolcsta iiisiantia tua eiiam tuuni nomen alleiidi, et dixi : Aggrediar, et faciain quod vult Deus. Uoc enim Deiim vclie confldo, si me ad liujus operis terminuin iiiiseriCDrdl Eavote perduxerit, iii pcr niinisierium lingiuc mex lanta hujus rei difnculias aut ostenda-. lur laiitimimodo, nut ipso etiam plenius adjuvante loUatur. Quorum duorum, quod priore ioco posiii, jam diu esl ut animo volvo ac revolvo, ct quadam inedilatione contueor : quod autem postca dixi, noti me acceptsse confileor ; cl utrum duin boc ago, ut erficiam, dnm pclo, duin qiia,TO, dum piilso, siin for- tasse acecpluriii ignoro : scio me tanien iiec pctitu- nun, nec quxsituruin ac pulsaiuriim quanium sat esi, nisi el bunc affectuni niunero divin;e iii^piratiouis ac- cepcro. In hoq igitur opere, qiiod le vebemciiter QrgeHle in Dei voluutalesuscepi, ccrnii ine ut id per- agam non tam crcbrcscenlibus ad nie tuis potilio- nibus csse cogendum, qiiam piis ad Dcum non soluin luis, veruiu et aiioruiii fralrupi, quos tibi in liaiic rem fideleg socios |iotueris iiivenire, oraiioiiibus ad- juvanduni. Qiiod ut fiat, Iias ipsas prinias bujus la- boris mei parles, iibi est isia prclocutio, curavt lu^ Cbarilati in auxitio Doiiiiiii accelerarc mittcndas : ut propier iila qua: reslaut, noveritis qilantum pro ine orare debeaiis, quicuniqiie iiosse |>oluoriii«, a me jam fuisse siisccptuur hoc lam graiide negoliuni, quod a me desideraiis iinpleri.

Petis ergo (quod tuac indicant littene, quas ad iiie dedisti, cum primuin a me peiere isia coepisti) iit

exponam breviier, perslricte alque $ummatim, ex qno christiana religio hareditatis pronumB nomen accepit, quas hmretet [uerint^ sint; quos errores intulerint, in- ferant; quid adversus catholicam Ecclesiam tenierint^ sentiant, de fide, de Trinitate, de Baptismo, de pceni* tentia, de homine Christo^ de Deo Chrisio^ de resurre- ctione, de yovo ei Vetere Testamento. Isias autem iii- quisitioiies tuas in iminensum proccdcre cuni videres, jtulasii cujusdnm gencralilaiis adhibendunicsse coiii- pendluin, atque dixisti : Et omnia omnino^ quibus a reritate dissentiunt. Deinde addidisti : Qute eliam Ba- ptismum habeant, qumve non liabeant; ei posi quat baptizet, nec tamen rebaptizet EccUna : quediter suid- piut veniente^ ; ei quid singulis lege^ aucloritate, atque ratione respondeat, II.t!c oinuia cuin quoiris ut expo- iiantur a nie, iniror luculentum ingcuium luum, b>l laiitarumqiie reruin et sttire verilaxenu et fastidiuin jam timeiido poscere brevitatem. Sed vidisti etiam ipse qiiid Iioc loco possem tux hujus epistolus cogi- lare ; et qiiasi vigilanier occurristi cogiiationi mex, diceiis : Nec me tanias Beaiiiudo tua credat ineptiae, ui iion inspiciam quaniis et quam ingeniibui toluminibu$^ opus m7, ut pdsunt ista ttistolvi, Yerum hoc egq fieri fion exspecto * : id enim multipiiciter [actum e$u mui dubito, Et taiiquam consilium subjiciens, .quomoda possit et servari brevitas, et veritas paiidi, adjuugis ea verba qu.-e paulo apte jam posui, et dicis : Sed breviter^ perstricte atque summatim Ofnniones rogq CU" juslibei hasresis poni^ et quid contra teneai Ecclesia catholica^ qnantum instructioni saiis est^ subdi, Ecce iierum luiiiis in longum : iion quia dici isia brcvitcr sive iion valeiit» sive non debent; sed quia lam niuiia siint, ut qiiamlibel breviler dicenda mulkis liltcras flagitciit : tu autem ut veiut quodam^ inqiiis» ex omnibus concepto commonitorio^ st quis dliquam 06- jectionem aul convictionem uberius^, plenius, ne planins nosse voiuerit, ad opulenta et magnifica volumina irahS' mittatur t^nibus a diversis, et p/oicipue, iiiquis, a Ve-

ADMONITIO PP. BEMEDICTINORIJM.

Liber de Haeresibus ad Quodvnlldeum recogoitus est denuo ad codices maDUscFiptos vaUcan^s quinque, et ad Gallioai.os doodedm ; seilicet Regios duos, auatuor Colbertinos, Uoiiiiuicaooniin in9joris oonveutus ParisieDss untim, ad viitorinuiu, Becheronensem, Beccensem, Floriacensem, Michaelinum ; ad vtrias Iectioii&<^ Belgioorum se| tem quibus Theologi lx)va- Qienses usi sunt ; poslrerao ad ediliones Joannis Amerliadiii, Desiderii Fjmsuh, ac Tbcologonim Lovaoiensium.

. Comparavimus proeterea eas omncs editiones initio Uelr. ct Confcss., (, 1, mmoralas. M

» Edili, expcto. At M.;s., exspccio, (a) Saii luf ircilcr a:muni 128.

DE Ili£RESlDUS, S. AUGUSTIM

nerathfu iua in hoe ipsum conslat e$se elaboratum, Qiiae cum dicis, unum quasi commonitorium de hb •mnibus te desiderare significas : auili ergo unde commonearis quid petas.

Opiniones omnium philosopliorum, qui scctas va-

rlas condidemiit, usque ad tenipora sua (ncque cnim

plus polerat), sex non parvis ▼olaminibus qufdMn

Celsus absolvit. Nec rcdargiiU aliquem, scd tantum

qiiid sentirent aperuil*, ea brevitate scrmonis, ut

tantuni adhiberet doquii, quaninni rei neekiudand:c,

nee viiuperand9f, nec anirmandx aul defendendic,

Bcd aperiendae indicandaeque sufficeret; cum ferme

centum philosophos noniinasset : qiiorum non omnes

inslituerunt li.Treses proprias ; quoniain ncc iUos la-

cendos pulavil, qui suos magistros sinc ulla (lisscn-

sione seduti sunt. Noster vero Epiphaniiis Cyprius

episcopus (a), abhinc non longe humnnis rebus

cxeropUis, de octoginta hxresibiis loqiiens sex libros

etiam ipse conscripsit, historica narratione mcmorans

omnia, nulla disputatione adversus falsitatem pro

veritate deccrtans. Breves sane sunt hi Itbelli, et si

10 unum librum rcdigantur, nec ipse erit nostris vel

aliorum quihusdam libris longitudine comparandus.

lliijus brevitateni si fuero in commemorandis basre-

sibiis imiiatus, quid a me brevius postulare vel ex-

spectare debeas , nnn habebis. Sed non ibi hujus mei

laboris summa consistil, quod et tibi, vel ine de-

inoustrante, vel etiam te pnccurrente poierit appa-

rere, cum hoc fecero. Videbis cnim in eo quod siipra-

dictus episcopus fecit, qiianlum desit operi quod ipse

vis fieri ; quanto magis quod ego? Tu iiamqiie, qunm-

vis breviter» pcrstricte atquc suinmatim, timen \h

ctiam responderi commemoratis baeresibus : quod

ille non fecit. Ego vero hoc magis volo facere, si ct

Deus velit, undc possit oinnis hxrcsis, ct qux nr^ta

est, et quae ignoia, vitari ; et unde recte possit qu.T-

cumque innotueril, jiidicari. Non enim onmis error

haeresis est; quamvis onmis h.Trcsis, qux iii viiio

ponilur, nisi errore aliqno hncrcsis.csse non possit.

Quid ergo faciat lixretlcum, regulari quadam defini-

tione comprehendi, sicut ego existimo, aut omniiio

non potest, aut difQeillime potest : quod in processu

hujiis operis declarabitur, si Deus rcxerit, atque ad

id quod intendo, perduxerit disputationein mcani*.

Qnid^autem prosit ipsa inquisitio, etiamsi non potiie*

rimus comprchendere quomodo sit definicndtis hx-

reticus, suo loco videndum aiqiie diccndum cst : nani

si hoc comprehcndi potiicnt, quis iion videat uiilitas

quanta sil? Erunt crgo primac pnrtcs operis Iiiijus de

hxresibus, qn.T post Cliristi adveiiluin cl asccnsum

adversus doctrinam ipsius cjcstiicriuit, ct iiicumqite

nobis innotescere potuerunt. In posierioribus auicin

partibus, quid faciat bairettcum, dispntabitur. Cum

* Am. Er. et Mss., qtdd sentiret apermi^

* Plerique Mss., perduxerit disposUumem meam.

crgo Dominus ascendi.ssct in coeluni, lii lixrclid exorti sunt (a).

1.

Simotuani,

If.

Menandriani.

111.

Saturniniani.

IV.

lUuUidiani,

V.

yicolaitw.

VI.

Gnostici.

VII.

Carpocratiani.

VIII.

Cerintiiiam, vel M rinthianis

IX,

Nazartei.

X.

Ehionan.

XI.

Valentiniani*

XII.

Secundiani,

XIII.

Pioleman.

XIV.

Marcitm.

XV.

Colorbasii.

XVI.

Ileracleonitiff.

XVII.

Ophitof.

XVIII.

Caiam,

XIX.

Sethiani.

XX.

Arehontici.

XXI.

Cerdoniani.

XXII.

Marcionita\

XXIII.

ApeUitm.

XXIV.

Severiani,

XXV.

Taiianiy vel Encratitas.

XXVI.

Cataphryges.

XXVII.

Pepumni^ aUas QuintilUanK

XXVIII.

Artotyritw.

XXIX.

Tessaresccedecatitce.

XXX.

Alogii.

XXXI.

Adamiani.

XXXII.

Elcesan, et Sampsan.

XXXIII.

Theodoliani.

XXXIV.

Melchisedeciani.

x\xv.

UardesanisK».

XXXVI.

Noeliani.

XXXVII.

Valesi.

XXXVIII.

Cathari, sive Novatiani.

XXXIX.

AngeUci.

XL.

ApostoUci.

XLI.

SabeUiani, sive Patripassiani.

XLII.

Origeniani,

XLIII.

Alii Origeniani.

XLIV.

PanUani.

XLV.

Photiniam.

XLVI.

Mamchm.

XLVll.

Hieracitw.

XLVlll.

Meleiiani.

XLiX.

Ariam.

L.

Vadianif sive AnlhropomorphitfB.

Ll

Semiariani.

LIL

Macedoniani.

LIIL

Aeriani,

ris, quod l^anarium ioscripsil, uoQtiibi eiiloine ct aiiaco|>iia- VcoMs Auguslino coguiia.

(a) HaDrcsum indiculus ab aliiiuo litc adjeclus cst : ro:>c iliir in |>lerisquc Mss. nori Uoc loco, scd iu rroiiie kibri anif*.

|)i'a*ralionein collocaius, cuiii kujiisiiiodt liluto : & In Uoc li< « bro i^lx ku.Tescs tdnlinentur. »

t^

UY. LV. LVI. LVIL

Lvm.

LIX.

LX.

LXI.

LXII.

IXIII.

LXIV.

LXV.

LXVl.

LXVIL

LXVIII.

LXIX.

LXX.

LXXL

LXXII.

LXXIII.

LXXIV. LXXV. LXXVL

•

LXXVIL LXXVIIL

LXXIX.

LXXX.

LXXXL

LXXXII.

LXXXIIf.

LXXXIV.

LXXXV.

LXXXVI.

LXXXVIl.

LXXXVIll.

LIBEU

Acllunif qui el Eunonuani*

ApoUinan$t(C.

AnlidicomariUe,

Miwatiani, sive Euchitw.

MeiangismonittB.

Seleuciani, vel Ilermiani,

Proclianitm,

Putriciani.

AtciioR, «

Pa$$alorynchita:.

Aqvtuii.

Colutkianii

Floriniani.

De mundi $taiu di$$enUente$,

Nudi$ pedibu$ ambulante$,

Donati$tw, me Donatiani.

Pri$ciUiaiu$t<e.

Cum hominibu» non manducnntes.

Rhetorimi.

Chrisli divinitatem pa$sibile:n dkcn-

te$. Trifojrmem Deum putantes. Aquam Deo cocsternam diccntes, Imaginem Dei non e$$e animam dicen-

te$. InnumerabUeM mundo$ opimnies. Anima$ converli in dwnione$ et in qua*-

cumque animaUa exi$limautcs. Liberationem onmium apud inftros

"faclam Chri$ti desccnsione crcdentes, Christi de Patrc nativiKUi iuiUum tcni-

pori$ dante$, Luclferiani. Jovinianisia:. Arabici. Ilelvidiani.

Paterniani, sive Vcnustidui. TertuUiauistw. Abetoitte. Pelfigiani, (fui ct Ccclestiani.

1. SmoNiANi n Siiiioiie niago, (|ui li:))itiz;iliis a Plii- Hppo diacoiio , tticiil in Aclibtis Aposloloriini Irgiliir, pccuiiia vuluil a saiiciis Apostulis eiiierc ul eliain )ior imposilioncin manus ejus darelur S))irilus saiutus. llic magicis fatlaciis dcceperat inullos {.icl. viii, 9-19) . UoceUat autem delcstnndain turpitudiiiein indilTcrcn- tcr ateiidi reniinis. Nec Deum fccibSe niunduin, dicc- kit. Negnbat etiain cariiis resitri ectionein. El asserc- bat 8C C8SC Clinsiuin. ldeinf}«ic Jovem se crcdi vole- bat; Minervain vero ineretriccm quaindam llel non \ quam sibi sociam scelcrum fccerat , iinngincsquc ot stiam ct cjusdcm ineretricis discipulis suis pr;el)ebat ndornndas, qiia-^ ct Itonuc lanqnam dcorum simulncra ntictoritnto publita constitucrat. lu qiia urbe aposto-

* Fxlili, seknen, At Mss., uelenam^ aut, nelenen : vcrius. llanc eniin simoii delirabat fuisse llelenam i))sam rrojauaiD, f*x Tcrtullinno, lib. de Aninia, cap. ^, ex. Pbilastrlo, etc. Etcttd'1 cliam nominat Kpi|>UaQius, nec aliter Dant^jnus in Ofwrc (Jc lUcresibus.

UNIS. '^

•

liis Potrtis eum vcra virlutc Dei omiiiputeutis r\- slinxit'.

II. &1ena!sdriani a Mciiandro ctiam ipso m.igo, 4li- sci)iulo ejtis, qui uiundum asscrebat nona Dco, sed ;ib Angcli.N fnituin.

III. SATURXI.NUNI * a quodain Saturnino , qui lur- pitudincin Simonianaro in Syria confirniassc perhibe- tur : qni ciiam mundiim solos angelos septem praeter conscientiam ' Dei Patris fccbse dicelNil.

IV. Dasilidiani a Basilidc , qtii hoc distaftiat a Si« inonianis, quod treccntos scxnginta (iiiinquc coeIt>s osse dicobal, qiio Huinero diermn aiiiius includiiui'. Unde elinm qiiasi snncttiin nomen coinmond.il)at , qiiod esi, &BpeL7o^ S ciijus noiiiinis littene sccuihlum gitocnin supputatitmcm eumdein numerum complenf. Sunt cniin septem, a, ct /9, ct p, ct oe, et «r, et a, et i : id est unum, et duo, ct centum, et untins el dncenta» ct unuin, et scxagiiita ; qux fiunt in summa irccenta sexaginia quinqiie ^*.

V. NicoLAiTiE a Nicolao nominnti suiit, iino,iH pcrbibctiir, cx illis septem qiios Apostoli dinconos ordinavcriint {Act. vi, 5). Istc etim de zelo pulclierrt'> m.T coiijitgis ciilparetur, velut purgandi se causa per- inisisKc iertur, ut ea qui vellel uteretur. Quod ejiis faclum iii scctam tiirpissimaro versum est, qua placci iisus indifrorcns fcminarum. Ili nec aJi iis qthne idolis iinroolnnlur cibos stios sepnnnt : et alios ritus genti- lium supcrsilitionum non aversaniur *. Narrnnt etiani qii:cdam fabutosa de mundo, ncsoio qiia; barbara priiicipuin nomiiia misccntos disputationibiis suis, quibus tcrrcant auditorcs; quae prudentibus risuriii po- tius (aciunt, qu.im timorom. Intclliguntur auteni etiam isti non Deo tribucrc crcaturam , sod quibnsdam po- testattbus, quas mirabili vcl fingunt vanitate, vel orodunt.

VI. Gnostici propter exccllentiam scientia; 6icso> np)>c!Iatos esse » vcl appellari dobuissc gloriantur : ciini siiit supcrioribus omnibus vaniores alque tnrpio- res. Denique ciini ab aliis atque aliis per diversas l(*r« rarum paries alitcr atquc aliter nnnciipenltir , non- nulli eos ctinm Dorboriias vocanl , qiiasi coeiiosos , pro))tcr niiniaro turpitudinem qiiam iti biiis mystcriis exercere dieuntiir. Aliq«ii eos a Nicolaitis exorfoi piilant : nliqui a Carpocralc , de quo {xist loquemur.

* uic ia editis addilur : « nixerat ennn se in moute sinar « legcin Moysi in l^lris )iersona dedisse Judaeis : tom)joro « nborii iii Filii pcrsona ))Uiallve apparuisse : iK)stea se ii| « lin^uis igneis spirilum sanclum super A|)ostolas venisse : « (Jirislum aulcni ucc venisse, neca Judxisquidquam ))er-> « tulisse. »

' A).'ud K))i(}baoium ot Damascenum sattimiHfaH a;i))ei* lanlttr, coruiiique auclor, Salurnilus. sic eliam vocaUusli- nus in dlalagocumTry;»liono, ac Tbcodoreius.

* Unus 0 >a!ica:iis codi 'ihus, prceter scientiam,

^ sic iuaauscn))li i:| iihauio et ixuuasceno conseiilientes. At ediii, ubrasas

• Vclcrum nianusTiilorum aucloritate ex|Mmgimus vor- ba iiaec, qux dc Rasiliiiiauis ha.Tolicis editi addunt : « Mun-* « dum isluin vel bomiaom uou credunt a Deo faclum, sed a « trecentcsimo scvagesinio ()Ujnio cfclo. Amatoria carniin:^ « siudiose discunl. A Juda*.is non credunt cbristum cruci** « fixum, scil Siiuonoui cyroiicusem, qui augarialus susinUt « crucem ejus. »

• Lov., non advcrsantur* )loIius Er. cum Mss., non aif r-? santur.

t7 DC lli£UESlBUS,

T '^duiil aulcm dogmata rahiilosissiuiis phMia figmcn- lis : ctiam ipsi prhicipiim vcl atigoloruiii iioininibiis iei-riliilibus infirmas aiiimas capiuiit ; ct dc Deo re- ruiiiquc iiatura , fabulosa ct a sanitnie vcritaiis alieiia miilla contexunt. Animanim substunliani , Dci dicunt esse naturam , earumque adventum in Ikvc corpora ct rediium ad Deum iisdem suis fabulis longissimis el stuliissimis secundum suos errores ins<^rtiiit : cl illos qui eis crcdunl faciunt, non mulia , ut puiant , scien- Ua prxpoUerc , sed iniilia , ul iu dicam , Tabulosiiate Tanescere ^ Dicuntur qiior|ue bonum dcuin et malum deum in suis liabcrc dogmatibiis. 1 VII. Garpocratiani suiit a Cirpocnile , qni doctrbat omnem turpem opcrationem , oinneuiqtic aditivenio- nem peccati : nec alitcr evndi alque Iransiri princip:i- tus ct potestates , quibiis Iktc placcnt , ut possit ad coelum super'^us perveniri. Ilic eliain Jcsuni bomincin lantumgiodo, et dc utroqne scxu iiatuin ptttassc pcr- hibetur , scd accepisse talcm aiiiinam , qna scirct ca quo: superna esscni, ntqne nuntinrct. Resurrcctioncm corporis simul cuni Lege nbjicicbat. Negabata Dco factuin , sed a ne^cio qnibiis virlniibiis miinduni. Sectx ipsius fuisse trad liir qnuulatn Marrclliiia, qux colcbat iniagiiics Jesii ct Pauli ct Uoincri c( Pytlia- gor.r, ndoramlo incciif^uniqnc po iciido.

Yill. CERiNTnuNi a Cerinlho, iidcniqiie Merinlbiaiii a Merintbo, mutidum ab angclis factuiu esse dicenies, ci carne circumcidi oportere, atque alia hujusmodi liCgis pncccpia servari. Jesiim bominem tantuminodo fiiisse , nec resurrexissc , sed resurreciurum asseve- rantcs. Mille quoqiie annos post resurrectioncm in lcrreno regno Chrisli , secundum carnaics ventris et libidiiiis voluptal^s , futiiros fabulanlur : uode etiam Chiliasl» sunt appellati (Yid. Ub. 20 de Cmtale Dd , cap. 7).

IX. NAZARiCi , cum Dci Filium confiienntur esse Christum, omnia tainen TCteris Legts observant, qus Cbrisliani per apostolicam traditionem non observarc carnaliler , sed spiritnnliter iiuclligere didicerunt (Fiii. lib. i cofUra Crpsconium ^ cap. 31).

X. EfiiONiEi Christum etiam ipsi tnnlummodo homi- ncm dicunt. Mandata carnalia Legis observant , cir- cumcisloneiD scilicel carnis , ct c.rlera , a qiionim oneribus per Novum Testamentum libcrati sumus. Uuic hxresi Epiphanius Sampsxos ct Elcesasos ' ita copulat, ut sub eodem numero, tanquam una sit hx- resis, ponat, aliqiiid timen intcresse significans: quamvis et in conseqiienllhus loqtiatur de illis , po- nens eos sub numcro suo. Eusebius Tcro Klcesaita* rum sectam commcmorans, fidem iii pcrsecutioiio dicit negnndain docuisse , et in corde servandam {Ew- «f6., lib, 6, cap. 58).

XI. Valentiniani a Valcntino, qiii dc iialura rcruin

* Ediiio Fr., c carumque adve.nuim in lincc corpoi*a curo « aliis aereis aniinabus dicunt fiiri, |)ur qtias pcccata iii t oorponbus oomniiltuiilur : nam lilas auimas quae ez Dei t |irocedunt siibstanlia, reverti ad Deuin immaculalas. Di- • ctinlur quoque bouum Deum, * etc. Locum cx Mss. exem- I laribi» reduitegranmt l.ovanicnses.

* la auUquis codicibtis scrl| luni ro|>crlmns cum asptra- uo:i!\ ndce^m^ ; vi infra, nclcemVvHm^ soti, uclcescita' rutn ^ai .in.

S. AUGUSTINI tt

inulla fabiilosa coufiiixii, triginta iEonas, id est, t»* culn , asscrcns exstilissc , quorum principium este profundum ct silentium , qnod prorundum etiam pdi- trcm appcllat ^ Ex quibus duobus vclut ex conjugio proccssisse pcrliibel uitcllcitum et veritatem, et prv lulisse hi honorcm pafris iEonas octo. De Inteliocla auicm ct vcrilatc proccs^isse vcrbiim et vitam, ei pro- lnlisse ^Eonas decem. Porro de verbo et vila proccft- sisse bominem et Ecclesiam , el proiuIi>sc iEoiits dtiodecim. Iiaqne octo ct dcccm el duodecim fleri tri* ginla iEonas , habentes, ut diximus, primum priiicl- piiim dc profundo et silcntto. Chrislum antcm a patre missum , id cst , a profundo , spirituale vet coeleste corpiis secum atlulisse : nihilqne assnmpsisse de vir- ginc Maria , sed per illnm tanqoam per rlvum * aul pcr fistnlam sine ulla de illa assumpta camc irans- issc. * Nogat ctiain resurrectionem carnis, solnro per Clirislum spiritum e: animam salutcm accipere afGr* mnns.

XII. Seccndiaxi ^ hoc a Valentiiiianis dislnre dicun- ttir, quod addunt opcra turpitudinis.

Xlli. PTOLEiifcisquoquediscipulus Valentiiii, liae- rcsim novam condere cupicns, quatuor iEonas et alios qttufiior asscrere maluit.

XIV. Marcus etiam ncscio quis h.Tresim condidil, nog:in» resurrectioncm cnrnis, ct Cbristum non vere, ficd pnlativc passum as^everans. Duo qtioque opina- tits esl cx advcrso sibi csse principia, qtiiddam lalc de iEonibus quale Yalcntinus affirinnns.

XV. C0LORBA8D8 ' sccnttis est istos , non multum aliler scntiens, vitain omniuin hominiim etgcncra- lioncm in septem sidcribus consisterc affirmans.

XVI. IlERACLEONiTiE ab lleraclcone discipulo supe- riornm, duo asserunt principia, nnum ex aItero,ct ez l.is duobus alia plurima. Fcruntur antem suos nio- riciitcs novo modo quasi redimcre, id est, per olcuni, balamnm et aquam, et invocaliones quas hebraieis vci-bis dicunt super caplta corum.

XVII. OPHiTiE a colubro nominati sunt : colulier oniin graece 9fis dicitur. Ilunc aulcin Christum arbi- Irnnliir : scd hal)ent eiiam vcrttm colubrum assiietiim corun p:iiics lanilierc , alqnc ita cis velni eiichari- sii *in snnctificarc. Quidam dicunt istos Ophitas ex Nicolaitis sivc Giiosticis cxstilisse, cl pcr coriim fa- bulosa fignicnta ad coltibrum colendum fuissc |icr- veiilum •.

> Michaclinus, Golberlinus et vaticanus codices adduntf iHcntiim matrem.

* Edilio Er., tanauamper rimam,

* Quod hic in editis nierat additum, « De trigesimo sae- « culu dicit diabolum genitum, et a diabolo alios natos qiii « fecerinl bunc raundtun. F.t Ideo matitiam non nrbitrio « tribuit , sed naturae mundi, id est generi diabolloo, « abest a Nss.

^ Ijov. et aliquot Mss., sevandiam, Alil cum Fr., sccim' diani : quorum sdlicet princei^s, secundus a rhilasuio, Fpi- I hanto et ab aliis dlcitur.

■ CoLnrbagum editi libri appcllant, mutata allera voc<tli 0 \n a, rcluclanlibus antiquis scrtpluris.

* lla ij Mss. At in excusisdesoribitur istluec haeresis hoc fere modo : « Hunc antem colubrum qui deccpit Adain et « Fvam, Christum arbitrantur : sed faabcnt etiam verniii « colubrutii, quom nutriunt et vencranlur. Qui ct iiicafi- « tantc .sa 'crdolc egrcdllur de spclunca, et asconiii sii|>ct

c allare, innixtiin s'»olun(;a*, cl ol)lationes coiuin Ia:nl>it, ct^

M

LIBER

X MI!. Caiam pn^picrca sic appcHali, nuoiHain Cain boitoraiit, diecnles eum rorlissiinx csse virlnlis. Si- ninl et Judam tradtlorcm diviuum aliquid putaiil, et bcelus ejns beneficium dcpuiatit; asserenles eiim pr.Tsci8*ie qiiantum csscl grncri humano Clirisli pas- sio profulura, ei occtdenduni Jiid:i!is propterca Ira- ditlis^iC. IIIdS ctiam , qui scbisma racienles in priino fiopuk)Dei,terra dehisccnlcpcrierunl^^Arttm. xvi,5!- 53 ), ct Sodomilas colere perhibentur. Blaspbemant Lcgein, ct Dcum Legis anclorein, carnisque rcsurre- ciioncm ncgant.

XIX. SETmA?^! nomcn acceperiml a filio Adm» , qni Tocalus rst Setb : etim quippe bon6rant, scd rabiilosa ct bacreiica ranitaie. Diciinl enlni eum de superna malre natiiin, quam perhibcnt coiivenisse cum snper- no patre, niule divinum scmcn aliud nasceretur, lan- quain filiorum Dei. Hi quoque mulia de principatibus ct potestatlbns vanissiina rabulantur. Quidain eos di- cuiil Sem niiiim N(»e CbrisUim piilare.

XX. Arciiomtici a principibus appellali, nnivcrsi- tiiieni , qiiain Dous coiididit , opera esse principnm dinint. Opcraulnr ctiam quamdam turpitudiiicm. Ue- snrrectioiietn carnis negant.

XXI. CcnDOMANi a C(*rdnne nominati , qui dtio principia sibi adversanlia dogmatizavit : DeuiiKpie Lcgis ae Prophutarum non esse patrcm Christi , iicc boniim Deiim csse , sed justiim ; patrcm vcro Cbrisli bonuin : Cliristiiinqne ipsum neqtic nalum ex reinina, ncqiio babiiissc cariicm ; nec vere mortnum vel qnid- qnam passom, sed simulassu passioiiein. Quidam vcro in diiobus principiis stiis duos d(M)s ila ciim dixisse perbibcnt, ut tinus eornin cssrt boniis, aller anlein malus. Resurrcclioncni mortuorum ncgat , spcinciis etiain Testanientum Vetus.

XXII. Maecion quoqiie, a qno Marciimil»; appellati siint *, Cerdonis sccutus est doginata dc dtiobiis prin- cipiis : quamvis Epiphanius enm tria dieil ass<^riiisse priiicipia , liononi , jnstinn , pravinn : sed Kuscbins Sincmin qiieiiidam , iion Marcioiiein , iriuui piinci- piommalqiienalurnruinscribitaiictorctii, (Euseb, Ub, 5f eap. io).

XXIII.Apellit^c siint, qiiomm Apellcs est prin- ceps, qni diios quidcin deos introducil, unum lionuin, altemm iiiahim : non tamen in duobus diversis aiqiie tnter se adversis esse priucipiis; sed unum esse prin- cipiiim, deum scilicet boniim ; et ab illo ractiim alic- riim : qni cuni inaligniis cssct, invonius cst iii sna mundum malignilaie fccissc. Iliinc Apellom diciini qnidam etiani dc Cliristo lain TaUa sensisse, iii dic4>rcl rnm non quidcni carnein doposiiisse de cwln ', scd cx etenieiitis mundi acrcpisse , quain mundo rcddidil , eum siite carne resurgcns ascciidil iu ctrliiiii.

■ iavolvens se circa cas, regrtHitiur aJ spcluncaiu : et ifa f coiifriiiguiil o; l.ilioiies iu Eiicliarisiiam, quasi a serueiUe « Cliristti , ut illi i.iiUial, sinclirijaias. 'rraffunt huju*S(*r- « pciilis cullum a ^icolaiiis sivc (Uiosliois ad islos dedu- « ctu.ii. «

• Posl, pen 'riiut , c.lili adiiebaal, (7/orc, Dathan el 11- 9W ; i-i tioii liabciil &bs.

* K<fiii, a qno MiirciohUtcs appelM suiU. ^Scli cdiliu i.o>anicnsitiiii, tluxuisc de calo.

UNUS. ^

XXIV. Sevebia?» a Scvcro cxorti vinMm nrn bi- bnnt, eo quod fabiilosa vaniiate de satana el icnj germinasse asserant.Yitem. Etiam ipti non sanain dt>- ctrlnan) suam, quilius volunt, inflant nominibus prin- cipnm, carnis resurrectionein cum Vctere Testamenio respticntes *.

XXV. Tatiahi a Taliano * quodam instituti , qui et Eucratitnc appcllali suiit , niiptias dainnant , afque omnino pares eas rornic:itionil>us aliisque coTraplio- nibus faciunt : nec recipiunt in suorum numerum con- jugio nlentem , sive marcm , sive reminam. Non ve- scuntiir cariiibtis, easque omnes abominantur. Proja- tionesquasdam rabulosassxculorum etiam isti sapiunL Saluli primi hominis coiitradicunt. Cpipliahius Talia- nos et Encratilas ita disccrnit , ut Encralitas Talianl scbismaticos dtcat '.

XXVI. CATAPnRTGEs sunt, quoriim anctorcs rucrunt Montaiius tanquam paraclitus, ct diise prophetiss» ipsius, Prisca ct Maximilla. Ilis iiomcn provincla Plirygia dcdil, quia ibi cxstiieriint, ibiqiie vixemnt:et etiam niiiic in cisdem partibus populos liabent. Ad- ve:itun! Spirilus sancti a Doiniiio promissiim , in se poriiis qiiam in Apostolis ruissc asscrtint rcdditum. Sccundas niiplias pro roriiicaiionibiis habeiit : ct ideo diciinl cas pcrmisisse aposioluin Pauluin , quia ci parte sciebat, ct ex parte prophclabat: nondumcnim vencrat qiiod pcrrcctnm est (I Cor. xin , 9 , iO). lloc aulcm pcrrcctiiin in Monfaiium ct iii cjiis prophctissas venisse delinint. Sacramcnta perbibentur babere fu- nesta : nam de inrantis anniculi sanguine , qiicm de toto ejiis corporc minulis puiictionum vulneribus ex- torquent , quasi encliaristiam suain coiificerc perhi- lientnr, miscenies eum farina!, panemqiie inde fa- cientes : qui pucr si mortuiis fiierit, habetur apud eos pro mariyre ; si autem vixerit, pro magiio sacer dote\

XXVII. PepuziAm'slvc Quintilliani, a loco quodani nominati sunt, quam civitaiem desertam dicit Epip

* subjnnsnnt cdili : « llic pnctcrca rhilumcncn quam- « dani lueiiani dicebat ins; iralain diviiiitns ad |traeouiitian- c da futura : ad quam somnia alqiie aeslus sui animi refe- « rens, divinaUoiiibus scu pnesagiis c;us secretim erat so- « litus pra;u)oneri, eodeui phaQlasinatc eidem Philiiinen» « pueri bal)ilu sc demonslraiiie, qui | uer ap| arens diri- « sluin se aliquando, aliquaudo esse asscrcret Paulum. A c qiio ibantasmalc sdscitaiis, ea soleret rc.spondere, qme c se audieuUbiis t icerel. Nonuulla quotitie illaiu niiracula « operari solilain, inter i\ux illud i.ra*cipiinin, quod in an- « giistissinii oris impullam vitrcam | aueiii graiidom immit- « terel, cuimpie exlreinii» digiltilis levary soleret illa»suui, « eoqtie sulo (itiasi diviiiitus sihi cil>o dalo rurssel conten- • ta* » Al>est id lolttin a > ss. (ptod rorle cuni csset a qtto* I iaui in ora libri, uoii de Scvcro, sed de Appelle annola- tum, lilirarii hallucitiautes islhtic iranstuleruut. De Appelie ac ejusdem lliilumeueTerlulliauus, lib. de rrsescripl., capp. Cet50.

* Fdiii rerunt, a racio ; sed Mss., a Tatiano : quo eum no- miiie veleres liislorici appellaal.

* luJiU , Uicutit, Melitis uliquol Mss. , dici.t. i^erer ad Fpiphaiiiuui, qui FUia^atiias aposjHisina luliuiivik dicil iu Ki i- toine.

* (Xilbertini codiccs diio cl ouus c vaticaiiis, pro inaqtio nuirtyre; si aiitem rixeril^ pro siannio sacerdote, All' va«l- cini cuin aiiUqtiissiuio Floriacensi, cum Bcclieronensi« etc.» pro Mortijre ; d aulcm vixerit^ nro maximo sacerdou, Mi« cliaeliuus Ms., pro primo saceraote.

■ In oninibus propc Mss., Pepudi^mi: etinfrapro, rcpn* iitt constauiersciipiuui ost, repudia.

51 DE Hi£UE;smus,

pliAriius. Ilaiic aulcm isli diviiium aliquid csse arb*!- ir intcs, JcrMsalem ▼ocanl : lanlum danlcs miilicribiis priiicipatum, ui saccrdotio quoquc apiid cos hoiion n- lur. Dicunl cniiii Quiulillaj el Priscilia; iu eadcm ci- vilale Pepiiza Cliristum spccie feininai rcvelalum : iinde ab liac Quintiiliani etiam iiuficiipanlur. Faciunl «t ipsi de saiiguiiic infaiilis, quod Calaphry;ses facere * siipra dlximus : iiam et ab eis perhibcntur cxorli. Dciiique alii haiic Pepuzam noii csse civitatcm , sod villam dictinl fiiissc Moiitani cl proplietissarum ejus Priscic ct M.iximillc; ei quia ibi vixcruut, idco lo- cum nicruissc appcllari Jcrusalcm.

XXYIIi. AuT0TYmT«suul, quibus oblatio eorum lioc noiiien dcdU : offcruntenim paiiem ct easeimi, dicciitcs a primis hdminibus oblalioiics dc rnictibus lcrr» ct oviiiiii fuisse cclebralas. IIos Pcpuziaiiis juiigit Kpiphanius.

XXJX. Tessarb6C/E0ECatit£ hinc appclhiti sunt quod iion iiisi quarta decima luna * Pascha cclebraiil, quilibet scptfin dieruni occurratdies; ct si dies domI« iijcus occurrcrit, ipso die jcjuiiant ct vigilant.

XXX. Alogi *, propierca sic vocantur, tanquam siiie vcrbo ( u-fc^ cnim gi^xcc vcrbum dicitur ) , quia Deuni Verbiim rccipcre noluerunt , Joannis Evango- lium rcspuentes, cujus nec Apocalypsin accipiunt , lias videlicel scripturas negantcs csse ipsius.

XXXI. AnAiiiAiSi ex Adam dicti, cujus imiUintur iii paradiso nuditatem, qii» fuit antc pcccatum. Hnde ct iiuplias avci-saiitur : quia ncc prtiisqnam peccassct Adam, ncc priiisi|uam dimissus cssct dc pnradiso, co- i;novil uxorcm. Crcdunl ergo quod iiiiptix futune non fuissent, si iicmo [icccasset. Niidi ilaque mares femi- iiarquccimveiiiuiit, nudi lectiones audiunt, nudi orant, iiudi celebraiit sacramenta, et cx boc paradisum suam arbitrantur Ecclesiam.

XXX II. EiXESvEOS ct SAiiPSiEOS hic tanquam ordiiic 8U0 cninmemorat Fipiphanius , quns dicft a quodam j)Seudoproplicla C!^c dcccplos, qiii vocabaliir Elci (n), vt ciijus goiicrc diins inulicres tnnf|uain deas ab cis pcrhiliet adorains : c:etcra EI)ion:eis tciiere siinilia.

XXXIII. TuEODOTiANi a Thcodolo ^ qoodnm insti- luii, houiinem laiitiinimodo Christum asscvcrant. Qiiod dicitiir idem Theodotus proptcrca docui^, quia in persccuiioiio lapsus Islo modo se casus sui devitarc pukibat opprobrium, si noii Dcum negassc , bcd homiiiem vidcrctiir.

XXXI Y. Melchisedeciani, Mclchiscdcc saccrdolcni Dci cxcclsi , non hoinincm fuisse , scd virtulcm Dei csse arbilrnntur.

XXXV. BARDESAi^viSTiE a quodam Dardcsanc , qiii in doarina Christi priiis exslitisse pcrhibetiir insi- gnis : sed postea, qnamvis non pcr omnia, in Valcn-

0

> Mss., q^mi ra'aphrygas faccre. .

* Editl hic addiinl, niensc niarlio.

* lii edilis, Mwfimit. liesiilueudum ck Mss., docfi : i\\x\ a gra*c'is liaTesiograpliis dicuntur : Aogoi.

^ Fdili, a Tlicoilotione : paiiloque iiost, idem rhcodolion. Cuitiga itur ex valicauocodice.

({7)*Ah R|ii|jhanio iu AnacophalaKisi FJkcsam iioin!: atur, |»i raiijrio 1:1x01^ io ranarii .synoi si Llxa.

S. AtGUSTlNI 8t

tiiii h.Trcsim lapsiis est *•

XXX VI. NoETiANt a quodain Noeto, qui dioelNil Clirisiiim eumdcm ipsum esse Pairem ct Spiritum sancluni.

XXXVII. Valesii et se ipsos casirant, ci lioftplies siios, hoc modo cxisdmantes Deo se debcre servire. Atia quoque bxrctica docere dicuntur ct liirpia : sed qua: illa sint , nec ipse conimciiMiravit Epiplianius , iicc uspiam potui reperire. ^

XXXVIII. Catoari *, qui se ipsos Isto noiuliiep qiiasi propier munditiam , superbissime atque odior sissime nominant, secundas miptias non admitumi, pociiitcntiam dcncgant , Novatum sectaiitcs bxreil- cuin : uiide eiiam Novatiani appcllantur.

XXXIX. Anoelici , in aiigelorum cultum iiidliialj , quos Epiphanius jam omnino defecisse Ipstaiur.

. XL. Apostouci, quise ist^ nominearrogantissime vocaverunt, eo quod in suam communioncm non re^ cipcrcnt utentcs conjugibiis ct res proprias possiden- tcs : qualcs liabet Calholica ' et monaclios ct clcricos pliiriinos. Scd idco isti hxrclici sunt, quoniam se ab Ecclcsia scparantes , nulLiin spcm piitaut cos liabcre» qui uliintur his rcbus , quibus ipsi carcnl. Encratilis isli similcs sunt : nam ct Apolactit^c (a) appcllantur. Ped ct alia ncscio qux propria liaTctica docere perlii* boiitur.

XIJ. Sadelliam ab illo Nocto qucin supra mcnio** r.ivimiis, defliixissc dicuntur ; iiam ct discipiilum ejns qiiidnin pcrhibcnt fuisse Sibcllimn. Sed qiia caiisii. duns liairoscs cns Epiphanius computet, iicscio : cum fieri potuissc vido^nmus, iit fiicrit SiIn Hius istc famo- sior , ot iilco cx illo celchrius li.cc ha*resis nomen nccopcrit. Noeliaiii cnini diflicile ab aliqiio sciuntnr .: Sabelliniii niilcm suiit iii orc multoruin. Nam ol Praxcaiios cos a Trnxca qiiidam vocaiit; ct iiermo* goniniii vocari ab llcrmogcne potuernut : qul Pr»- xcas ct llcrmogcnos eadcni scnliciites, in Africa fuiiflo diciiiitur. Noc tnmcii istx' plurcs socla! sunt ; sed uoiiis socia^ pliira iiomina , cx his hominibiis qui In ca iiinxiiiic iiiiiotiieriiiit : sicul Donalistic , iidem Parmciiiaiiist.-c ; siciit Polngiani , iidcm CudestiaiU. IJiidccrgo sit facluui ul Noeliaiios ct Sal)clliam>8, noii unius huTCsis duo iiomina , scd tanquam duas hxrescs supradicdis Epiphanius poncret , liquido in- venire non pohii : qtiia si qiiid hiter se diffcruiil , tnm obscurc dixii, studio forsilan brcviiatis , ul iiou intellignm ; loco quippe isto, qiio ci nos, (am loiigc a Noctianis Sahcllianos commcmorans : Sq- beUiani^ inqiiit, simitia JSoeto dogmaUxmle$i ptrm' icr hoc qnod dicwU Paircm non esse passum (Epipha' nius t in Anaccphalwosi). Quomodo de SabeHianis iiitclligi poicst , ciim sic iniioliicrint diccre Patrcm passiim, ul Palripassi.ini qiinm Sabclliani crchrius iiuricupentur? Aut si fortc in eo quod ail , ^r<i74;r

< ^ost, iapsus esi, adjccta crant ia cxcusis lihris vor!ia Iiarc, addens de s?/o, »( falo ascribcret conversationcs twmi- num ; qiise in Mss. nostns non rcpcriinus.

« in Mss. : cathaioe sive Novatiani, qui seipsoSj oir. Grafe- ois suni, hatharoi.

* m ocJiiis, catholica Fcclesia. Abcsl, KcclcMu a ^»ss.

(a) V\ esi, i;t'imiil;alc.ros.

S3

LIDEa

hvc quod dicunl Palrem hoh em pat^um , Nociianos luic diccre iiilelltgi toluil, quiscos Jn li»c ambigui- catc discemal? Velquoinodo possunl inlclligi qnilibct conini Paimn |)assuin fuisse iion dicere, cum dicant eiinidem ipsnni csse cl Palrcni el Filiuin cl Spiritun) sanciuni? Pliilaslcr auleni Bri!iianus episcopus, in prolixissinio liliro qiicni de lixresibus condidil , ct ccnluni * viginii ocio lix^rescs arlMlralus esl compulan- d.is , Snbeilianos conliiiuo po>t NoclinnoA ponens : SabeUiui , in(|uit, di»cipulu$ ejns , qui miititudinem sui doctoris iiidem tecutui eti^ unde ei SabeUiani poslea sunl appellati, qui et Palripat^ani^ et Praxeani a Praxea , H Bermogemani ab UenHogene, qni fuerunl in Afri- ea, qui et ita senlienlet abjecli sunl ab Ecdchia catho- tica. Ccrie isle eosdcm poslca Sabollinnos dixil ap- pellaios, qui ea qu;c Noeius senlicbniil ; cl alia iio- mina ejusdem scctoi commcnioravii : cl iniiien NoeiianoselSabeiliauos sub duobus numcris :anquain duas hxreses posuit ; qua causa , jpsc videril.

XLll. Obicesiiani a quodam Origeno dicii suni ; non illo qui fcre omnibusL noliis est , scd ab nlio nc- scioquo, de quo vcl scctiloribiis ejus Cpiplinniiis loquens : Origeniani, iiiquil, cujusdam Origenis *; tur- fris aulem tunl operatiouis, isli sunt nefanda fnrientcs ', tua corpora corrupiioni tradcnles (a). Alios aulcm Ori- gcnianos continuo subjiciciis :

XI Jll. Origemiani , iiiqiii I , aiii , qui el Adamautii iraciatoriSf qui et morluorum resurrectionem repellnnt. ; Chrislum autem creaturam et Spiritum sanctum intro' ducentet : paradisum autem et ccslos ct alia omnia alle- goriumles ^ . IIxc qiiidcm de Origene Kpipliaiiius : sed qui eum dcreiidunl , unius cjusdemqiie subslan- liae esse , dictini , docuisse , Palrem el Filiuni cl Spi- rilum sancluin ; ncque re^urrcciioiicm repuli^sc mor- loorum : qiiamvisei in islis eum convincere studcniii, qui ejus plura legerunl. Sed sunt bujus Origcnis ali:i dogmaki ' , (|uai caibolica Ecclesia omiiino iion rcci- pil , in quibtis ncc ipsum fa^so argiiii, nec polcst ab rjus dcfeusoribus falli * : innxime de purgaiionc cl libcratione, ac rursus posi longum lempus ad eadcm iiiula revolulione ralionalis universx crealun&* Quis etiiin calholicHS christianus vel doctus vel indociiis non vchemeuter exborreat eam quam dicit purgaiio- iicm malorttiu, id esi, clinm cos qui hanc viiain in A:igitiis et farii.ohbus cl sncr h^giis ntr;iic impicliili-

* Forte |)ro, el cenlum^ bH^ciiduni esi, ccnttmi et. M.

* Lov. : origenis disdpiiti, vox, discipuli,sihcsiabFx, ci Mfts. necnon agrn^t) tcxlti K^.ipliaaii.

* ui[Ms8., inenarrabUia faaemes. Gnece cst, arretopcio&n'- les,

' ^ Ecliti, c qui ct Adamaniii iradatoris illius sectatores, X qoi el morluoruin resuireclioiiem negant : Clirislum aii- « lem el S|»iriUimsanctuiii creaiuraiudicunlparadisum;autein « et CQdos el alia uon creduut esse SiHmiidtun IiUcram,sed in « allegoria. » \ eteres aulem libri pressius inha;rent gra<co.

* soli edili, repiUishe nwrtuorum : sed qiti ejus ptivra le- gerlml, contradiemi, suni et aUa hujits ongems dogmata,

* sic Mas. At eitfU, ub ejns defensoribus excusari.

(a) Epi|>hanius in l>anario quidem hasres. 63 et 64, aperte iiroftetur ncscire se an Origeaiani isti turpes ab Ongcne Adaiuantio dicli sinl , an ab alio origene : sed protecio ui AiiacephaUcosi , qux s la sinc Paaario vcuit in manus Aiigustiui, de utrisiiuc orijcniauis sic dicit ol>scure. ut

UNUS. ^i

biis qiianilibel maxiniis (inicrunt , ipsum etiam po- siremo dialiolum alqueangelos cjus, qnamvis posl Itm- gisstma lempora, purgatos alque liberalos regno Dci lucique restitui , et rursus post longissima icinpora omnesqtii liberali 6unt,ad hxcmala dcnuo rclabi cl reverti ; oi lias viccs alternantes beaiitudinum etntise- riarum Ritionalis crcaiurac scmper fuisse, semper fore?nc qiia vanissima impietale adversus philoso- phos, a quibus isia didicil Origeiies, in libris de Civi- tate Dei diligeiinssinie dispiitavi * {In libro^l).

XLIV. Pauliahi a Paulo Samosateno, Ghristam non sempcr fuisse dicunt ; sed ejns inilium , ex qno de Maria natus est , assevcraut : nec eum aliquid anipliiis qunin homiiicm puiant. ista hxresis ali- quaiido ciijusdnm Artcnionis • fuit : sed cum defccis- scl, iiistaurata est a Paulo , et postea sic a Pholino conrirmala, iil Phoiiniani qiiam Pauliaiii cclcbtius nuncupenlur. Istos snnc Paulianos baptizniulos csse iu Ecclesia cathoUca Ntcicno concilio eoiiblitiilnm esl. Undc crcdciidum est eos rcgulam Baptisuiniis non tcncre, quam secum multi hxrciici cum de Ca- Ihtdica discedereul abstulcrunt , camque ciistodiuiil.

XLV. PuoTiNrs ab Epiphanio non continuo post Paiiluin sive cum Patilo, scd aliis iutcrposiiis po- hiiiir. Noii lacelur 8;ine siniilia credidisse : scciin- dum aliquid lanien adversalus ei dicitur; sed quid sil ipsuin nliquid , omnitio iion dicilur. Philaster au- tein conlintiatim ponit ambos sub singulis cl propriis iiiimcris , qiiasi hxTCses duns , cum dical Photiiium in omnibus Pniili sccuium fuisse doctrinam.

XLVI. MANicniCi a quodani Porsa exsiiterunl , qiii vocabanlur Maiics : (lunttivis cl ipsum , cuni ejus in- sana doclrinn ccepissct in Graicia pro^dicnri , Maiii- cIkcuiii discipuli ojiis a|)p;llare innlucruiH, devi- laiiics iioinon insnni;e. Undo quidani eorum quasi doi'tiores, el oo ip*o nicuiiaciores, gcmiiiala n lit- lora, Maiinicli:ciiin vocanl , qtiasi manna fundcn- leiii '. Islc dtto piincipia inter se diversa cl ad- versa, eademque xlefua et coselernn, hoc cA scui,»er fuisse , compostiit : duasque natitras atqne siib- stanlins, boni scilicct el ma|i , scquens nlios anti- qiios hxreticos , opinaltis est. Quaruin inlcr sc pu- gnamel conimixtionem, etboni a malo piirgnihmein , et boiiiqitod purgari nbn poterit, cuiii inalo iii a^tcr- iiuni damiiationeni , secundutn sua dogninta nsseve- ranlos, multn falnilnnliir, qiio) ctincla inlcxere huic

irtoivs nop nb codeiu Origeiic Adaniaiiiio, sed ahalio i;ro- £iCtos crederes.

» voterum codicum aucloriuite removimns quod in ex- cusis liin addebnuir : « Dicit i>ra!lerca ii^se Origenos, qu(xi « Kiltas l)ci sinclis hoiniiilhus coinpni^atns, verttas.il; l>a- « tri colbtus, mendaciiiin : et qiiautum distant A|)osioli « Clirislo, lauiuiu Filius ratri. Untie ncc oraiidus est Hiius « cum i^aire, qnin non esl aucl«r iiidulgendarutn |)eiriio- « ntim, sed su|)|ilic:itbr. »

* in exaisis, trlemoirii. Al in vss., ^rtemonis.

< ^icotnnitiofernnt Uss. At edlii, cce^selnomen prmdt- cmi : nammtle/uic rrbicus (imo, cubrtciis^ ex Etiiplwnio, hser. 6(i) vociibatiir. sed in arwcia discipiili eius mtatites mmen ins^muc^ qnari doctiorcsy et eo ipio menaariores, ge- nwmta n tUfcrn, Mitmiicha^um, auast numim fundenieni^ pro Monichceo^ id esl inxLnOt appellaverum. iste duo prin^ riiJVit eic.

DE lliCRESIBLS, S. AUGUSTINI

opcri nlmb longum est. Ex nis autcm sais rsibulis Taiiis alquo impiis cogunlur dicere , aiiimas bouas , quns censeiil ab auimarum malaniin naliiRe scilicel contrarix commixtiotie liberandas, cjus cujus Deiis est essc iiatura'. Proinde muiidum a iialura boni, hoc esl, a iiatiira Dei factum , confitentur quulcm, scd de commiilione boui el maii , quae Tacta est , quaiido inter se ulmqiic natura pugnaTil. ipsam Tcro boni a malo piirgaiionem ac liberationem , noii solum per liituni iiiuiiduip et de omnibus ejiis elemeiitis virtuies Dci * facere diciint , verum etiam Etcclos suos per alimcnta q4ix sumiinl. Eleis quippe alimcntis, sicul univcrso muiido, Dei substantiam pcrhibenl esse commixtam : quam purgari pulanl in Eleclis suis co gencrc vilx , quo vivuiil Elccli Manichacorum , velul sanctius et excellcntius Audiloribus siiis. Nain his duabus prorcssionibus , Iidc est Elcctonim cl Aiidito- rum , Ecclesiam suapi conslaro volucriini. Iii cxieris aulem hominibus , ctinm in ipsis Auditonbus suis , banc parlem bon.-c divinapque substanlix qu;c mixni el colligata in escis el potibus detinetiir , masimcquo in eis qui generanl lllios, arclius cl inquinatius coUi- gari putant. Quidquid vero undiquc purgatur liimiiiis, per quasdaui iiavcs, qiins csse luiiain el solem voliini, regno Dei , lanquam propriis scdibus rcddi Quns iti- dem nayes de substantia Dci pura perhilicnt rahi ica- las. Liiccnique istam corporcani unininn:iuiii uiorla- liiim oculis adjaccntcm , non so!uin in his navihus , ubi eam purissimam credunt, vcniiii ctiniu iu nliis quibusqiie lucidis rcbus , uhi sccuiiduiii ipsus lciiciur admixta, crediturquc piirgnnda , Dci tlicunl cssc iia- lurani. Quinque enim clcnienla qu:c gcniierunt priii- cipcs proprios , genti tribuiinl tcnchmruin : cnqiie elementa his noniinibiis uuiicupniit , ruinitm , ictic* hras , igncm , aqiiam , veulum. In fumo nala niiiinn- lin bipcdia, undc homiiies duccro orij;inciii ccnsenl ; in tcnebris • serpcntia ; in ignc , qtindrupcdin ; in aquis, natatilin; in vento, vokitilia. His quinqiie elcmcnlis malis dcbellatiflis alia quinqiic cliMucnia de regno el subslantia Dci missa cssc , el in illa piigna fuisse permixta; fumo acra, teiichiis lu- cem , igni inalo igucm bonum , aqu;c niahc nqiiain booam , veuto malo vcntum bonum. Nnvcs nulem iilas, id esl, duo coeli luminaria , ita distinguunt, iit lunain dicant facUm ex bona aqna , solcm vero ex igtic 1)000. Esse aulem in cis navihus .«anctas virtu- tes , quae se in masculos Iransfigurant , ut illicianl feminas gentis adversae , et rursiis in frminas , ut illi- ci:inl masculos ejusdem gentis advers;c ' ; el per hniic itleccbram commola eonim conciipiscentia ru^ini dc illis lumen , quod membris suis p<*rniixlum t('i^cl»nut , fl purgandum suscipialur ah nngelis Itici^, pirg lciu- qne illis navibiis imponatur ad regiin propri;i rep<M-

■ Edlti, mtutein nei, Mdius Mss., virtttles net : quns ui- •ilnim inVni iHanichxi diciiiit csse !n sole el luua taucjuaiu ni clualMis navibus «mcfff< otrliues. cxiticofdat iu Au^,'iensi exemi lari vetns ille Uc ilaeresibus liber, quem iiuiito no- Diine lYaedcstiQati puMlcavit Jacobus 2»tmiondus;qui tanieu boc looo mtuiem Pei edidit.

* ilapc lars sententiae, etrwsus genti§ odterM! ,

restiiuilur ex ^tss. vide Kbnun de Nauira Boni, cap. •U.

landuro. Qua occasione , vel poiiiis exsecrabiiis sii* pcrstilioDis qiiadam nccessiuie, coganlnr Electi eo* rtiin Tclut eucharistiam coospeniam Cttm aNBiiio hiimniio sumcre , ut etiam iDde , siciil ile ariis dbit quos accipiuiil , substantia illn divina purgelur. Seil boc se facerc ncganl, cl alios iicscio quos sub iioiuiiie Manich.ronim facere aninnnnt. Duiecti suiii linieii iii ccch^sia , sicul scis , apud Cnrlhagineiu, jaiu le ilii diacoiio constitulo , qiiando iiislniilc Urso iribuiMi » qui tunc doniui regiae praefuit, aliqui addncti siimI(«) *. ubi puclla noinine Margarila islain ncfariain liirpita* dincin prodidil , quae cum essct annomni iMmdttm duodecim , propler hoc scelestum myslcriuni se di- celiat esse vitiaiam ^ Tunc Eusebiam qiiaimlain ma- uich.x*nm quasi sanctimoninlem, idi|)Siiin propler lioo l|isuin passain , vix oompnlil coiifilcri , cuiii priiito illa se nsseriiisset inlegram , atqhe ah ohslclricc iii- spici poslulassel : quae iiispecLi, cl qiiid esscl iiiTciiU, toiuin illud turpissimum scelus , uhi nd cxcipifemlum elcommiscendum toncumbenlium aenicn rariiui su^ sternitur(quod Margarita indicantc abseiis noii andie- rnt) , simililer indicavit. £| rccenii lcmporc iioiinutU eorum rcperti , ei ad ecclesiain ducti , sicul Gesia episcopalia qive nobis roisisiis osiendtini , hoc noa sacramentum , sed exsecrameiitum , «ub diligcnti iii* tcrrogattone confessi sunl : qiiorum iiuus ooiuiMO Vinlor, eosqui ista faciunt propric (lalliarisias ' vim cari dicens, cum alias ejusdem iiianicha!;c kCckc par» lcs iti MatUrios ' , el &pecialiter Manichaeos, distriliai |)ci'hihcret, omiics lamen hns ircs fornias ab una auctore propngaUs , et omnes geiieraliier maniclia*oi csse, iicgarc iioupotuil. El ccne illi libri iiiaiii«*li.*H sutit oinuibiis sinc dubiutioncconimuiies, iu quilHH lihris illa porleiita ad illicicndos el pcr concupisocn- ii:iiii di.>solvcudos ittriusque sexiis priiici|ies tenebni- ruin , ul lihcrnu riigint ab eis, qu.-e cn| tivaU tcnfba- tiir iii cis diviiia suhslanlia, de mnscuhirtim in femif iins el rtMuinnriini in masculos Iraiisilguraiioac cou* scripla suiit, uiidc isUjqunm qitiltbet e4»rum ncganl * n4l >c pertiiierc, turpiludo defluxit. Diviiuis euim virtules, qunnlum possiml, imilari se puUul, «I piirgcnl Dci sui partcm : qiiani profecUi , sicul. io otiiiiibus corporibus coelcstilHis et tcrrcstrihiis « aiqno iii oinnium rcruin seminihus , iu et in hoiiiiiiis so« inine lcneri cxistimant inftuinaiam. Ac pcr hoc se- quitur eos , iit sic cam ciinm dc semiiic humano , quenindmoduiK de aliis seminihus qiuc iii aliiiicjiiic suiniint , dcbeant manducaiido purgnrc. Utide rliar Cathnrista; nppcUnntiir , quasi pur^atoics , Uiila caic purgaiites diligcntia , ut sc iicc nh hac taui horrciula cihi turpitiidine abstincant. Nec vcscimtur Umeu car-

1 sio Mss. Fili!i nulcm lialiciil, violatam. > liic edtli aJdtmt, ul eM mundatorei vet fnwgalares, < FdiU, Mocarios : quod errauun scculus est Mruiofiduf in suo lYsedestliialo ; quanquam AUKicnse ejusdem Pr.i»- destinali exeini.Iar pra^ert, Mattarios. Sic vero habeul hk ciiam Au^sttoi Mss. omnes. Nempe cmia in niattis dor. niiimi, MaUarii appellantur, ex libro 5 contra fausttiiu,

cap. 5. . „

^ lu va-jcani duo Mss. Al ediO, unde tita eonim, ^iuuiifl

bet negant, eic.

(.i) Ml rossid. iu ViU Auguslini, ca|K 16.

1^1

LIBRR UMJS. .

SS

iriliiis , taiiqunni dc morluls vel (tccisis fiigerit di?itia sulisianlia , iniitunii)Hc ac taie inde rcroaitscrit , qnod jaiii dignttin non sit in Klcciorum vcntre purgari. Nec ova sallcin sumiint, qiiasi el ipsa cam frangunlor ricpireni , ncc oportcat uUis morltiis ^ corporibus iresci , et hoc soluin vivnl cx cnrne, qnod farina , no luoriatiir , cxcipitiir. Scd ncc arnnouia iactis utuntur, qiiamvis dc corpore animantis viventc mulgentiir sive Angator : non quia putant divinac siibstaiitiai nihil ibi esse pcrmixtam, sed quin sibi error ipse non eonsiat. Nain et viiiiiin non bibnnt, dicentes fcl esse princi- ]Him teiicbramin ; cum vescantur uvis : iiec musti aliqiiid, vel recenlissimt, sorbent. AniinasAiiditorum siioriiin iii Eleclos rcvolvi arbilrantur , aut fcliciore coniperulio in escis Elccioriim suoruui , ut jnm Iiido purgata* iii iiulla cor|)Ora rcvcrtnntiir. CaMcras nuleni aiiiiiias ct in pecora rcdire putnnt , ct iii oinnin ' (\nx radicibus (ixa suut alqiie aluntur iii lcrra. Ilcrbns pniin atquc nrborcs sic put.inl vivere , ut vitnin qii:e illis incst, et sentire credant , ct dolerc , cuiii l.ciliiii- tinr ' : ncc aliquld inde siiie cruciniu eoruui quom- ifiiam pos^e vellercaut rnrpcre. Propter quo<l, ngrtiiii etiam spintti purgare , nefns hnbciit. Uiidc ngi icnliii- ram , qnx omuium nrliuni csl iiiiioccniissiinn , (an- quam plurium honiicidiornin reani «UMiienlcr nccii- sant : snistiue Audiioribusideo Iixc arbitrnntur igno^ci, quia pRFbent indc alimenla Electis suis ; ut divina illa substantia in eorum ventre purgata , iinpetret cis vc- mam,quorum tradilur oblatione piirganda. Iiai|iie ipsi Elccii , nihil iii ngris opcraiites , nec pomn c:ir- pentes « nec sallcm folia ulla vellcnlcs , cx<^pcctant b:rc afferri usibus suis ab Audiloribus suis, vivoiilcs de tot ac lantis secundum saam vaniiatem hoinicidiis allenis. Moncnt etiam eosdem Auditorcs suos , iit &i TesGontur caniibiis , animalia non occidant , ne oflTirn- danl principcs tencbrarum in coelcstibiis coHignios , a qiiibns oinhem camcin dicuiit originem diiccre : et 81 ntunlur conjiigibus , conceptuin Uimcn goiier;itio* Qomqiie devitenr, iie divina siibstantia qiia^ iii ens pcr ■limcnta ingreditur, viiiciilis ciriicis ligelur in prole. 8ic quippe' in omnem camcm , id est , prr csrns •*t pototTcnire animas crediint. Unde nuptias stuc dii- litaiione condemnant » et qiinntum iii ipsis est , pro- ftibent; qoando generare t^rohiliciit, propter qiind conjngin copulanda sunt, Adim et Evam ex pnrcnti- lios principibus fuml nssemnt nntos : cuni paicr eo- mm noniine Saclas socioram suoniin fetus oniniiim devorasset, et quidquid iiidc cominixtum diviiia^ suli- ftiiiti»ceperat,cum uxore concumbens in cnrne pro- lis tanquam lenacissimo vinculo colligasset. Christum aotem fiitsso nnirmaiit , qtieni dicit nostra Scripiura serpentem , a qoo illoininalos asserunt , ut cogiiitio- iiis oculos aperirent , et boniim maluinque dignosce- reiit : cumqoe Christum iiovissimis iemporibus ve- nisse ad aniinas, non ad coqxira libemnda. Nec fuisse in carne vera , scd simulalam spccicni osriiis

< Aliquot Mss., <//ts mor/uix.

* Sola editio ix)v., et omtria ; omissoy m.

* in Mss., c/.tfi UedUnr.

lodiQcandis humaiiis sensibiis pKcbiiisse, ubi non so lom mortem , vemm ctiam resurrectioncm similiter mentiretur. Deum qui Lcgem per Moysen dedit, el in llebncis Prophetis loculus est » non esse vcram Deum, scd unum cx principibiis tenebramm. Ipsius- que Testamenti Novi scripturas tnnquam infalsatas ita legunt , ut quod volunt iiide accipiant , quod no- lunt rejiciant, cisqtie tanquam totum vemm liaben- tes*nonnullas apocryphas anteponant. Promissionem Domini Jesu Christi de paraclcto Spiritu sanctQ {Joan. XVI, 7) In suo hxresiarcha ManichaHi diconl eue complctam. Untle se in suis litteris Jesii Christi ap»- stoliimdicit, eo quod JcsusChristussemissummesse promiscrit nUpic in illo miscrit Spirilum sanctum. Proplcr qiiod etiam ipse Manichxus duodecgn disci- piilos liabuit, ad instir apostolici numcri, quem nii- mcriim MauichaDi hodicqiie custodiunt. Nam ez Elc- clis suis habcnt duodeclm, quos nppellant magistros , et lertium dccimum priiicipcm ipsoriim : episcopos aulcm scptimgiiiia duos , qui ordinantur a magistris ; ct presbytoros , qui ordinantur ab cpiscopis. Ilabcnl etiain cpisropi diaconos. Jam cxteri tantnmmodo Electi vocaiiiur : scd inittuiilur cliam ipsi qui viden* tur idonoi , ad hunc crrorem , tcI ubi est , susteiitaii- dum et aiigcndum ; vel , ubi non est, etiain seminan- duin. Dnptismum in aqiia nihil ciiiquam perhibcnl salulis afferre : nec qiiemqiiam eorum quos decipiunt, bapiizandum putant. Oratioiies faciunt ad soiein per dicm, quaqiia versum circuit : ad luiiam pernoctem, si apparct ; si aulein noii apparet, nd aquiloniam par- tem , qua sol cuin occiderit, ad orientem reverlitur, stant orantes. Peccalorum origincni non libero arbi- Irio volimlatis , scd substantiae trihuunt gcnlis ad- versnc : qiiam dogmatizames esso hominiims niixtam, omiicm carncin non Dci , sed niala^ mcntis perhibent esse opificium , quu) a contrario principio Deo co.T* terna est. r«arnalem concupiscentiain , qiia caro con- cupiscit adversus spiriium , non -cx vitlata in primo homine iiatura nobis iiicsse infiraHiaiem ; sed sub- stantiam voliint esse contrarinm , sic nobis adhaeren- tem, ut t|uaiido libcramiir atque purgamiir, separetur a iiobis , ei in siui natura eiiam ipsa immortaliter vi- vat : easqiic duas animas , vel duas mentes , unam boiiani , nltcmm nialnin , in uno honiinc inter se ha- bere ctmflictum , qiiando caro coiicupiscil adversus s|[>irilum . ct spiritiis adversus caracm (Gaial. y^ i7)« Nec in noliis Siiiiatum lioc vilium, sicuti nos dicimus, nuntiuani futuram : sed a noliis sejunctnm alque se- clusnm subsiantiam istam mali, et finito isto sxculo post conflngrationem miindi in globoquodam, lan- qoam in cnrceresempiterno, esse victurain. Cui globo affirmant accessurum semper el adhxsurum qiinsi coopertorium atqoe tectoriom ez animalios , ii:itura quidem boiiis, setHamen quae non potuerint a iiatura! malx contngionc mundari. XLVIl. lliERACiTiE * , qoonim aiictor llicraca iiiin-

* Sic veicrcs Mss. Al cditl, eiique lanquani tum Mmn ve» mn habentibus wamulUts, etc.

* Editi, uierackiUB. Al Kss. altsqne asi^iratioDe ui quartt ^llaba, nieracitop, Grstci, lerakkui.

w

DE IliERESiinJS, S. AUGUSTINI

49

cupaliir, resurrcciioncm carnis n«»}^inl. Monaclios iniilum el monaclias el conjTigi.i non liaVnles in com- nuinionem rccipiunl. Ad n^niini cocltvnMn non pi?r- lincre parvulos diciinl, qiiin non sunl c's ulla incriia c<ulaniinis, quo vilia siipcranlur \

XLVIII. Meletiam a Moldio nuncnpali , nolcnles orare cum convcrsis , id csl , cis qui in pcrscculioiie cecideiunt, schisnia roccrunl'. Nutic auU'in dicunlur Arianis esse coiijuncri. •

\LT\i, Ariani ab Ario, in co sunl nolissinii ermre, qiio Palrcm cl Filinm cl Spirilum sanclnm noluiil csse uniiis ejusdcnique nalurx alqiie subsiantix, aut, iit cxprc^sins dic:ilur, esscntise, qn;c ovvia grxce ap- pcllatur scd esse Filiuni crealurani ; Spiriinm vcro snnclnm crcaturam crcaliirnc, hoc est, ah ipso Ftlio crcainni Totuiit. In co auicin quod Chrisluni sine anima solani cariiem susccpissc arbitrantur, niinus noli sunt : ncc advorsus eos nh aliqiio invcni de hac re aliquando fuisse cerlaluin. Sed hoc vcriim csse, et E|»iphanius non tacuit , ct cgo cx corum quibusdam scripiis et collocutionibus ccrlissiine compcri. Reba- ptizari qiioque ab his Cntholicos novimus; utnim et iion catholicos, ncscio.

L. Vadianos*, qnos appcllat Tlpiphaiiius, et schi« smaticos, non li:vrclicos vult vidcri ; nlii vocaiit An* thropoinorphiias, qiKininin Dcuin sibi niigiiiit cogiia- tioiic cariiali in simililiidir.ein hoininis corrnplibilis : quod riisticilnli coriiin Iribiiit Epiphanius , pnrrcns eis nc dicnnlur h:iTClici. Eos aiiicin sopnrnssc sc dlcil a conHnuhion«! iioslrn, ciilpnndo tpiscopos diviics, et pascha ciiin JiuLvis cclcbniiidi). Qnntiivis sliit qni c6s in iflgyplo Ecclcsiui cntlioIic:v ctminunicnre assevc- rcnt. De Pholininnis nulcin, (|iios isto locoEpiphni:ius comincmorat, jain su.crius snlis loculiis suni.

Ll. Semiaiuano^ Epi|)h:iiruis dicil , qiii slinilis cs- scnti;i?(d/«oto09cv>)dicuiit Filiiiin^, laiiqiiain non plcnos Ariaiios : qunsi Ariani ncc siinilcin vclint; cuin hoc Eunnminni tliccre cclcbrenlur.

Lll. MACEiyoNiANi siint a Maccdonio ' , quos et WfiviAOLTCftaxcui Cncci dicunl, eo quod dc Spiritii san- clo litigeiit. Nnm de Patre ct Filio rcctc scnliunt , qutHl uiiins sinl cjiisdcniquc substantix, vel esscnii.T : scd tle S| iritii sancto hoc nolunt crcdcre « crcniiirani einn csse diccntes. IIos potiiis qiiidnin S>Miii:iriaiios v«>cniil, qnotl in hac qiucslionc cx partc cuin illis sint, c\ iinric nnbiscnm. Qinnivis a noiiniiHis pcrliibcan- riir, n«'n Dou:n , scd deiinlcin Pnlris ol Filii drccre Spiiiiiini snncluni , cl niillnin pro,!rinin hnboiv sub- sinnlinni.

LKl. Aekiam .nb Acrlo qnnd:iin suiit, qui cnin cssct

* sic Mss. Ai Ijov., scpareHiur. Er., snperentnr.

• Apud Ijov., vet u:hiana fecenoii, Abcsi, vcly ab Er el a

MSB.

* Floriaceiisls oodex hoc lantum loco habolmt, Adianos : nam sii|»ra in indiailo operi |.raefixO, cuin caaoris ^:ss. pra}- fcrt, yudiiofm. rra^desttnnliis in Au^ensi codicc ralduoios coHsiantor vocat, iis duobus locis quilHis sirrnondus Audia- no$ edidit. crxcis rcvcra dicuntur Audzanoi.

♦ lx)v., dicunt Patrem et FUium.

■ Editi addnm, conslanlinopolitaita^ Fccicstw episcoyo . ^piodMsis.aabest. '

presbyter, doluissc ferlur quod episcopus non poiiiit ordinari ; ct in Arianoriim hxresim lapsus « propi ia quoi|ue doginata addidisse nonniilla , diccns offorri pro donniciitibus non oportere * ; nec statuta bole- mniter cclchranda esse jojunia, sctl cum f)iiisque vo- luerlt jcjun:iiiduni, iie videatur essc siih lcge. DicclmC ctiain presbytemm abepiscopo nuHn diflereniia de- licre disccrni. Qiiitlam pcrhilicut islns, sicut Eiicnili- tasvcl Apotactltas, iion adinitiere ad coniinunionoin siinni iiisi contincntes, ct eos qui $;ccnlo iia rennntia- verint, ut propria nulln possidt^nnt. Ab '^sca tamen caniiiiin ut)n eos abstincre dicil Ei>ipliauius : Pliila- ster vero et luiiic eis tribult abstinciitiain.

LIV. Aetia.m ab Aclio siuit vocati, iidcinqnc Eu< noininni ab Eiiuoniio Aetii discipulo , qno iioiiiiue iiiagis innotiieruht. Eunomius qiilppc in dinlcttica |)r;cvalcns, nculins ei cclebriiis tlefoiulit linnc luvrc- siiii, dissiniilom pcr omnia Patri n scrcns Filium , el Filio S|Hrituui snnctum. Fcrtur etinm iisquc adco fuisse btniis moribns inimicus , ut assevcniret qnod nibil cuique tdicssci quoruinlil>ct perpeiratio ac perseve* Rintia |)ecc:itoriini , si hujus quae ab illo docebatiii fldei |)nrticeps csset.

LV. Apt)LLiNARiSTA8 Apollinaris instiluit, qni de anima Christi a Catlmlica dissenscrunt , dicciites, siciit Ariani , Deuni Christum carneiu sinc auiina * siisccpisse. lu qua quxstione leslimoniis cvangclicis victi , mcntem, qua rationalis est aiiiina homiiiis, dc- fuis8eanim:c Christi, sed pro liac ipsuin Vcrbum in ct) fuissc dixcnint. De iosa vero cjns carnc sic a re- cla fidc dissensisse pt*)...^ntur, ut diccrcnt carneiii itlam ct Vcrbum unius ejusdemque siibstanti;e , con- lcntinsis-inu; asscvernnies, Verbuin c^imein factum, ht)C t*si , Vcrbi alitpiid in camem fuissc ctmversum nlquc inuiatiiin, non aulcm cnrncm de Mari;c carne fiiissc susccplani.

LVI. ANTiDicoMARiTiE ' appcllaii suiit ha^rctici, qiii Mari:i^ viigi. itati usqiie adeo ct)niradiciuit, ut aflir- inont t*nm pt)st Christum iiatuiu viro siio fnisse coin- mixtani.

LVII. Postrcmnm ponit Epiplianins Massai.iaiio- Ruu ^ lia*rcsiin : quod iioincn cx lingua syra cst. Gnroe aiiiein dicunlur Euxfroec, ab onuidt) sic appellaii. Tan- tuin enim orant, ut cis qui hoc tle iilis nu.Iiunt iitcre- dibile vidcatur. Nain cuin Doniinus dixerit , Oporiet scmper orare^ et non de/icere (Lnc. xviii, 1) ; et A|io- stoliis, Sine inlermissione orale (I Thess. v, 17) : quod snnissinie sic accipilur, ut nullo ttie intcrmitiantiir ccrta tcmpora ornndi : isli ita nimis hoc faciunt , nl hinc judicarcntiir inter hicrclictis iioininnndi. Qiiam- vis nonnuni eos dieaut de piirg.ilione animamm ne- scio quam phantasticani et ridiculam fabulaih nar-

* sic Mss. At cditi, dicens, orare vcl offerre pro moriuis oblalionem non oportcre.

* in ^iss., carnem solmn sme anima.

* loiiii, ^ntidiconunianiKe : secundum Graecos. omnet vcro hic latini Mss., Aniidiconuuila:.

^ Editi, PsaUianorum. At Mss. plerique, MassaUanorunu Pauciorcs, MassUiamrum : qui tamen MassaHanos et ipa( lnl)cnt in indiculoante pri^fationem.conct^rdant graed scr» |.iores.

41

me *» porcani sriltcel cum porccllis videri c\ire <le ore honiiiiis (iiiando purgaliir, el in euin visibili si- tiiililer spccie ignem, qui non comburat, inlrurc. Ilis adjungil Cpiphaiiius Eiiphemilas, llnrtyrianos, et Sa- laiiianos *, et hns omnes cam illis tinqaam nnam \\x- resim ponit. Dicuntur Euchil;e opinari, monncliis i on licere suslcntaiidoc vit^e sux causa aliquid ope- rari » atquc iia se ipsos monachos profiteri, ut omni- iio ab operibus vaocnt.

Usque ad islot ergo de hxresibus opus suum pcr- duxit supra dictus cpiscnpus Cyprlus , apud Graecos iiitcr magnos babitus , et a multis in caiholic» fldei laniiate laudatus. Cujus ego Ui commemonndis hnc- relicis non modum; sed ordinem sum secutus. Nam et aliqiia cx aliis posui qune ipse non posuit, et aliqua noB posiii , qux ipse posuit : itaque alia latius quam ipse, alia etiam brcviiis explicavi , paremque in non- nullis exhibiii brcvitatcm , omnia moderan^ sicut in- tentionis mex ratto poslulabat. Proinde ille de oao- ginta hxrcsibuSy scparatis viginli, quas antc Domini adventum cxstilisse, sicut ei visum.est , compotavit; reliquas post Domini ascensum natas sexaginta, brc- vissimis libris quinque comprcbeudit , atque omnes sex libros totius ejiisdem sui operis fccii '. Cgo au- lcm , quia secundum petitionem tuam eas hxreses meinorare iiisiilui , qwe post glorificalionem Christi se adversus doclrinam Christi ^ etiam sub veiamine christianinominis extulerunt, quinquaginta scptem ex Epiplianii ipsius opere in meum transtuli , duas in uiiam refercns, ubi nullam differentiam potui repe- rire : et nirsus ubi ille ex 'i.iiIJmis iinam facere voluil» sub iiumeris suis siugulas posui. Scd adhuc comme- morare debeo, sive qiias apud alios reperi , sItc quaa ipse reminiscor. Nunc ergo addo qiuis Pbilaster po- sttil, ncc posuit Epiphanius.

LVlll. METANGisMONiTiC dici possuut, qui Melan- gisinon asscruni, diccntes sic esse in Patre Filium, quomodo vas in vase, quasi duo corpora carnalitcr epinantes ; iu ut Filius intret in Patrcm, tanquam vas minus in vas majus. Unde et tale nomen hic error acccpit, ut /Mr«vvi9^6<grxcedicerelur : ecyv<rev quippe illa liiigua 'vus dicitur : sed iniroitus unius vasis in alteruin , latine uno uoniiuc non potest dici , sicut groH^e potuit lurotrrt^jMi,

LIX. Seleuciani sunt vel Herminni ab nucioribus Selcuco vcl Hermia, qui elementorum mntcriani deqiia fuctus est niiindus, noii a Deo factam dicunl, scd Deo coxtcrnam. Nec animam Deo Iribuunt crcatori, scd creatorcs esse animarum Angelos volunt dc igne et spiritu. Maluiii auicm asserunt esse aliquando a Deo, aliquando a mntcria. Ncgant Snlvatorem in cnrne sc- dcre ad dexterain Patris, scd ea se exuisse perhibeiit, eaniqne in sole posuissc, accipientes occasionem de

I in Mss., imdo qm phantattica et ridiade fatmtotanar'

tare,

* In impressis, saiamanoi : eonun vitto qui ediderunl ; nnro mss. omnes ferunt, salanUam,

* Kdiii, in sex libros totius ejusdem svi operi$ fecit con» cML M«i. vero ncc babent pafticulain, i/i, Dce verbum, concMi.

Sangt Augi^st. YIII.

LIUER ONIJS. 4!«

Psalino, iibi legitiir, In $ole posuii labernaeuktns iunm (Psal. xviii, G). Ncgant elinm visibilem paradismv. Baptismuin iii aqua non accipiuiil. Bcsurreeiioncm non putant fulurani^ sed quotidie fieri in gemratione filiorum.

LX. Procliaritjb secuti suiit istos, et addiderunt Christum iion in carne venisse.

LXI. Patriciani a Patricio nuncnpaii^ subsiantiani camis humanae non a Deo, scd a diabolo condilam dicunt : eamque sic fugiendam et delestandam putant» ut quidam eorum perhibeantur etiam morte sibi illa- la * carere carne voluisse.

LXII. AsciTiE ab utre appellati sunt : eu>x4« enim grxce, latine uter dicitur : qnem perhibentur hiflalum ct opertum circoire bacchanles, tanquam ipsi siiit evangelici utres novi novo vino repleti.

LXIII. pASSALORTNCBiTiE iii UiDium silcntiostttdeni, utnaribus et labiis suis digitum opponant, iie Tci ipsam taciturnitatem voce pra.Tipiant, quando tacen- dum sibi esse arbllnintur ; unde etiam illis est no- mtn indilum : itcuiKXoi enim gncee dicitur palus ; ct pvvxo{ nasus Cur auiem per palum digitum signiflcaro maluerint , a quibus hoc nomen compositum est, ncscio : cum gnccc et dicatur digitus iauirvloi » et possinl utiqiie Dactylorynchitaemultoevidentiusnun- cupari.

LXIV. Aquaru ex lioc appellati winl, quod aquam olTerufit in poculo Sacrainenti, nen illud quod omnis Ecclesia.

LXV. CoLUTfflANi a qiiodam Colutho, qui diccbal Dctim non faccre mala ; contra illud quod scriptum esl» Ego Deui creant mala (Isai. xlv, 7).

LXVI. FLOiiiMAifi a Florino, qiii econlrario dicebat Denm creasse mala : eontra id quod scriptuin esi» Fecit Deut omniaf et ecce bona nalde (Geti. i, 3i). Ac per hoc quamvis contraria jntcr se dicentcs, tamen ambo divinis eloquiis rcsistebnni. Creat enim Deiis mala, poenas justissimas irrogaudo; qiiod Coluthus non videbat : nonautem malas creando naturasatque substaatias, in qiiantum siint uaturx atqiie substan- tiiG ; ubi Florinus errabat.

LXVli. Ila^resim quamdaro sine auciore et sine noniine Philasler commcmorat, qux dicit hunc niun- duin eiiam post resurrcctionem mortuorum tn eodeni statu in quo nune est esse mansurum, neque ita esso mutandum, ut sit ccelum novum et lorra nova, sicut sancta Scriptiira promittit (Itai. lxv, i7 ; II Petr. iii, i.5, et Apoc. xxi, i).

LXVIil. Estalia hxrcsis nudis pedibiis sempcr ani- bulaiitiuin, eo quod Dominus dixerit ad Moysen, vci ad Josuc *, Solve calceamentum de pedibut tuis (Exod, III, 5; et Josue v, 10) : etqiiod propbeta Isaias nudis pedibiis jussus fiicrit ambularc (Isai. xx,2). Ideo er- go hxresis est, quia noii proptcr corporis afnictionem sic ambulant, sed quia testimonia divina taliter iotel- ligiint'.

1 IK liss., morle sibimet Utala.

< n: ^. deest, telad Jome.

• Am. Fr. et |jlcrique »!ss. omittniH : idea $rg9 kmtti»

17, DE IliCRESlBUS.

LN!X. no:«ATiAWi vol DonfiUst» sonl, qutprim«m Pfnpier onlinalum conlMi suara volimlalcni C«cilla- num EcclrsiJD Cariliagincnsis cpiscopiimschisma/eee- ruiil : nbjicicnies ci crimina non probata, el niasjme »luo(i a traditoril)Us divinarura Seriplurarum fuerit drdinnlus. Sed post caosaro cum eo dielam aU)ue fi- nilani falsiiatis rei dcprehensi, j^nlniei disaenskme firmata, in hajreslm schisma Torleninl s tanqnam Ecclesia Chrisli propter erimina Cjrciriani, seu vc«i, seu qiiod magis jiidicibus a|>paruil, falsa, de tdo terrarum orbe pcricrii, ubi fUtura proroissaesi» aiqiie in Africaua Donali parlc remanseril, inaiiis torranim imrtihus qnasi conlagione comnnmionis esstincla. Audcnt etiam rebapUzare CatboUoos : ubi se ampliiis hiaretieoi esse fivmanwt, cum Eoclesisc eatholic» .univcrsnc plactieril> ncc in ipsis hxrcticis Baptisina communc ro cindcre. llujus ha>rosls princi[>cm accipi- nius fiiisse DojiaUim, qui de Numidia vcniens, et conlra Ciscciliantim cbristianam dividens plobem, ad- juiictis sibi ejnsdcm laclionis opiscopis, M»jortiiiim^ apuil Carllinginem or4tti»avil cpUcopuin. Cui Majori- no Doiiatiis alius in endotn divisiono succcrsil, qui cloqucntia sua sic coiiArniavU banc li:iTe,Min« ul iiiuUi exi$timcnl propicr ipsuin pniius eos Donaiisias vocari. Exslant scripta cjus, ubi npparct cuni etiam iioii caiholicam de Trinitalc habuissc scnieiiliam, sed quMiivis oju^dcro 8ui>slaiiti:v, niinorom lamcn IHitfe Filium« et roinorem Filio puiafse Spiriiiim snnctum. Venitn in huiic, qucm de Trinitate liabuit, ejus erro- lem Donaiisiarum muititudo inteiita nonfuit;ntc f;ici!c in cia quisquam, qiii hoc iUum sensisse iiove- ril, invcnitur. Isti luertiici in urbe Roroa Ibmtcnsos vocantur, quibiis liinc tx ktticM solenl eiuseopum miuere : aut liiiic illue Afri epiacopa eoruro pei-gere, sl rorlo ibi eiiro ordinure pUouisseU Ad hanc h.Trcsira iil Africa cl illi pcninenl, qui appclbintur Circumcet. lionc&, gcnus houiiiuim agrcsto el fHmoiisiim» au* dacix, non s«iluni iu alios iromania facinora perpo- irando, sed ncc i^ibi cadom iiisana fcirilale parcendo. Nam pcr inort&s varias niaxiincque prjucipitiorum ei aquaruni ct ignium se ipsos necare consiienint ; el m isluni furorem alios qiios poiuerint soxiis olriusquc seduccre, aliquaudo ut occidantur ab aliis, nr.ortem, ni&i (ecerint, coinminantos. Yorumtainen plerisqiio DonatistiUiim dispUceut tales, ncceorum Cdniinnniotic coiilaminari so pulanl, qui christiano 01 bi ici rarum demeiiter objiciuiil igiiotorum crimcn iXfroruin. Multa et iiitcr ipsos fuclu sunt schisroaia, 1 1 nb iis 80 diversis ccblibiis alii alqiie alii separarunl ; i|uoruin ^cpraliouem rxleragrandtsroiiltiiudo non sctisiL Scd apud Cartliaginem Maximtanus contra l^riinianum ab ejusdcro crroris cenuiro fermeepi co* pis ordituiii^, ct a reliquis irocenlts decem, cum eift dnodecim qui onUiiationi ejus etiam praesentia cor- poraU inierfuerwil, airoeissinia criniinatioiie damna- lus, conipiilit eos nosse eliam extra kcclesiain dari IKissc Ritptisinutn O.ribti. Nam quosdam cx eis cum

eHs ipxi non prcmler coqiotu afkiioaem m umbulwU ; 9€d ^^ tatiaioma difim laiikr mteiligmu.

S. ACGUSTINI U

eis quos cxtra conim E«*c1c8iam hapiiravcrant , in sols honoribus sine uHa in quoqinm repctiiionc 1!^- pilsmalis reeepeninl, nec eos ut corrigerent per pu- blieas poicstntes ngere deslilerunt, nec corum crimi- nibos per sni Concilii sententiam vehcmciitor exag- geratis communionem suam conUminarc tiiniierimt. LXX. PRi6€n.Liifii$Tie, quos in Ilispaiih Priscil- lianue Institnit, maxime Gnosiiconim ci M:ii^cfb;or- rom dogmata permixta scctantur. Qoamvis et ex aliis ha^sibus in eos * sordes, lanquam in scnlinam qnnm- dam horribiU eonftisiooe confluxerinl. Propter occul- tandas autem contamlnationes et turpitudincs sua» habent In suls dogmatibus et haec verba :

Jura^ peijara» secTQtum prodere noG'.

IFI animas dicunt cjiisdcm naturx atque substantiar cnjus est Dcus, ad agoncm quemdam sponlanciim ii> lerris excrccndum, pcr septcm coelos ei (ler qtiosdam gradatim dcscendero prlncipatus, el in nia!i£^iuoT priiicipom iiicurrcre, a qiio islum muiidum facluiit Tfituiil, aiqne ab hoc principe pcr divcrs:i carnis cor- pora scminari. Astruuiit eli:iin fatalibus sicllls honii- iies colligatos, ipsnmquc corpus nostrum sccuiidiirtt diiod(!cim sigiia coeli cssc coropositum, sictit lii qiii mathemnlict vulgo appenaiilur;constitucntcs in ca- pilc Ariclcm, Taiirum in ccrvice, Geminos In liumeris, Cancrum in pcctore, cl cxicra iiominatiin signa per- currcntes, ad plantns usquc pervcniunt,qiuis Piscibus tribiiunt, qnod uUimum signum ab astrologis niineu^ patur. II.Tc et alift fabiilosa, vana, sacrilcga, qnae perscqui longum csl, hxresis, ista conlcxit. Carnes lanqiiam immundas escas etiam Ipsa devitnt : conjii- ges, qiiibus hoc maliiin pntucrit pcrsuadercy disjiu^ gcns, ct viros n noleiitibus fcmiiiis , ct fciiiinns a nolcntibus viris. Oi.iriciiiTn qiiippe oniiiis caniis non D«'0 Ixmo' ct vero, scd mnligiiis angclis tribuunt : hoc versiitiores cliain Manicliicis, quod nibil Seripluraruin canoiiicarnm rc|iu:liaiii, siinul cum apocrypliis legen- tcs omnia ei in nnctoritatcin sumenles, sed in siios scnsus allcgorizando vcrteiitcs qnidquid in sanctis Libris csl qtiod corum cvertat crrorcm. Dc Chrislo Subcliianam scctain tenciit cumdcm ipsum essc di- ccntcs, non soium Filium, scd cliam Patreni, et Siiirituin sanctum.

LXXI.Dicit Phihister, cssc alios hacrcticos qui cum hominibus noii sumunt cscas : scd iitruin cum aliis qul cjiisdcm sectac non sum, an ctiain inler se ipsos id faciant, non expriioit. Dicil etiam cos de Patre et Filio rccte, dc Spiritu aiitem sancto non cathoUce saperc, quod cum opinemur esso creaturam. «

LXXIl . A Rlictorio qiiodam. cxortain hxresim dicit nimium mirabilis vanitatis, quac oinnes hxrcti* CQS recic ambulnre, ct vera diccre amrmat : quod iiaest absurdum, ut inihi incrcdibile vidcaliir.

LXXIII. Alin cst hxrcsis, qiix dicit in Citmlo diviniiatero doluisse , ciun Hgerolur caro ejtts ia crucc.

* Sola cdiua Lov.«. in C(u.

45 LlbER

LXXIV. Esi alia, qv^ Iriformem sic asserit Deiim, iit quaHlaiii pars ejus sit Pater, quxdam Filiiis» quxdam Spirilus sanclus; hoc est, quod Dei unius partes siiit , qiiac isiam laciuiit Trinitaiem : ?eiut ex liis iribus partibus complealur DeuSt nec sit peKis- ctus in se ipso, vei Pater» vei FiHus vel Spirilus sanctiu.

LXXV. Alia est^qua dicil aqua» bob a Deo

creatam, sed ei semper fuisse coaienMn.

LXXVl. Alia dicit» corpus homiBis , noa aoimam » esse imaginem Dei.

LXXVIL Alia dicit , esse ionomeralHles miuidos, sicut opinatlsuntquidam pliiiosophi Gentium.

LXXYIIL Aiia, soeleratorum aoimas coaverti in d;emoncs dicit , et in qua^que animalia suis meritii

congrua.

LXXIX. Alia , descendente ad inleros Ghrislo rredidisse incredubs, et omiies exinde existimat li-

beratos.

LXXX. Alia, sempilerne natum non inlelligcns Filium, putat likm nativiuiem sump^isse a tcmpore Initium : etiamco voleas coxiernum Pairi Fiiium conflieri, apud iiium fuisse antequam de illo nasce- retur existimal ; hoc est, semper eum fuisse, veruita- tamen semper eum Filium non fuisse, sed ex quo de illo natus est Fiiium esso cocpisse. Uas bsreses ' puiavi in.hoc opus meum de Phiiastri opere transfc- rendas. £t alias quidem ipse commcmcnrat » sed mihi appeilandae hsreses noa videntur. Qoatcumqtte au- lcm slne nomhtilHis posai, aec ipse earum nomina mcmoniviL

LXXXI. LociFERims a Lucifeso Caraiitano epi* scopo exortos, et celebriter nomuiatos, aec Epipfaa- niot, nec Phiiaster Inter haeceticos posoit : oredo tantommodo sehisma , non haeresim eos condidisse* credentes. Apud quemdam tamcn, cujus nomeq In eodem ejus opuscoio non inveni, iu haereticis Lociie- rianos positos legi per iixcverba iLueiferiam, inquil, cum Uaeanl in onmibus eatkolicam veritatemf in hunc errorem ilultiwmum ^olabuntur , ut ammain tHcant €X tram$fuuone generari ; eademque dicunt et de carne et de earms eae tubitantia. Ulnim crgo isie propier boc quod de anima ita seiiiionl (si lamen vero ita senliunt), eos uiler hxreticos ponendos esse credide- rii, recteque crediderii ; an eliaro si id iion sentirenty aive non sentiunt, ideo tamen sint haeretici, quia dis- aeiisionem suam pertinaci animosiiate (irmanut, aiia quaestio est, neque hoc loco miiii videtur esse tractanda.

LXXXIi. JoviNiAPiiSTis quoque apud istum reperii quosjam noveram. A Joviniano quodam monacho ista bflereais orta est aetale nostra, cum adhuc juvenea cssemus («). Hic omnia peccata, sicut stoici philoso- phi, paria esse dicebat , nec posse peccare homiiiem iavacto regenerationis accepto , nec aliquid prodcsse it*j3nia, vel a cibis aliquibus abstiiicntiam. Virginita-

> iiic cditi pcrperam addunt, qu4B ab$que auciorum mh vwdbHs sunt, {u) \ kie Admonit. in Ub. dc Bono Go^jugail, tom. 6.

UMtJS. l^

tem Maris deslruebat, dicens eam paricndo fuisse cemiptam. Virginitatem etlam sanctimonialljm , et contuicRtiam sexns virilis !n sanctis eUgentibas cislibem vltam, conjugionim castorum alqoe fideiium meritis adaequabat ; ita ut qmedam virgines sacno proveciae jam aetaiis ki urbe Roma, ubi b»c docebat, eo audito nnpsisse dicantor. Mon sane ipse vel habe- bal, vel haliere voiebat oxorem : quod non proptcf aliqnod apod Deum majus merilum in regno vitae per- petu» profutttmm, sed propler pncsenlem prodesse necessltatero , hoc est , ne horoo conjugales patiatiif moloslias , dispolabat. Cito lamen ista haeresis op- presaa et exstliicta est, nee osque ad deceptionem aiiq«onim sacerdotom potult pervenlre.

LXXXlll. Gnm Eosebii liisiorlam scrutatos essem, cui RuOnus a se in iatlnam linguam iransbtx subsc* queniiom ciiam temporum duos libros addidit , non inveiii aiiqtiaro haeresim, qoam non iq^ro apud istos, nlsi qiiam In sextolibro ponit Eusebius, narrans eam exstitisse in Arabia. I(aque hos hafretlcos , qoo- niam nullum eorum ponit auciorciQ , Arablcos poS" stmus ooncupare : qui dlxorunt animas com corporl- bus mori atqoe dissolvi, et in line saocuK utnimqiie resurgere. Sed hos dispotatione Origenis praescntii et eos alloqoentis , celcrrime dlcit fuisse correetos {Eu^ teb.f Hb. 6, cap, 57). Jam minc iilai commemorandae simt hxreses, qoiB a nobis non apud istos repert» sum, sed in roeordationeffi nostraiii qoomodocumque venemnt.

LXXXIV. HELviMAifi exorli ab Helvidio , Ita vir- giniuii Mariae eonuradieuni , nt eam post Cfaristiim alios etiam fiiios de vlro soo Joseph peperisse coii* tcndanU Sed mirum nl istos ^ , practcrmlsso Heividli nomine, Antidiconaritas EpiphaniitB appeliavft(ar).

LXXXV. Patbhiiuiii inferiores partes humatii corporls non a I>eo, aed a diabolo. flicias opinantur, ct omnlum ex lilis partlbiis Oagitiomm licentiam (ri« buentes Impurissime vivunt. Hos etiam Vcnostianoa quidam vocant. •

LXXXVI. TERTOLLiAifisTie a Tertoiliano , cojns multa leguDlur opuscula eioqiientissimo scripta , usque ad noslram tempus paolatim dellcienles, hi extremis reiiquiis durare potuerant in urbe Carlha- giiiensi : me aoiero ibl posito ante aliqiiot annos, quod etiam te memlnisse arbltror , omni ex parte consompti sunt. Paucissimi enim qui remanserant , in Catbolicam transieraiit , suamqne basilicam , qu» niroceliam notisslma est, Catliolicae iradiderunt. Ter* tuiiiaBDS ergo, sicot scripia ejus hidicant, animam dieit immortalem quldem, sed eam corpus esse con- lendit : neque hanc tantom , sed ipsnm etiam Deom *. Nec tamen iiine haeretieos didlar factos. Posset enim qaoquo modo putari ipsam naturam subslan-

tianoqoe divwam corpos vocare; non tile iior\m

/'

1 to Mss., sed numrum t;ioi.

' Editi, ied eam efi(fiatum corput em contendit : nepue hanc lantum^ ted ipntm etium Deum corporeum e$9e dicUt licet non ef/igiatum, Kec tamen lunCf ctc Ex|iUuxmws q*uD absunt a Mss.

(a) Epipbanlus jntidicomarLmUas af pclijL

47 DE lliGRESIBlJS.

cujus partes alia inajorcs» «lUx niiiiorcs valennl tel c ^bennl cogilari, qnalia S1211I omnia quae propric di- C jniis corpora ; qnamvis dc anima lale aliquid sen- tiat : scd poiuit, ut diKi, propterea puiari corpus Dcum diccrc» quia non cst mhil, noB est inanitas, non cst corporis vel animx qnalitns , sed ubique lo- tus, ct pcr locorum spatia nulla pnriittis , in sua ta- men natura atqne substaiitia immoiabiliter permaiiei. Non crgo idco cst Tcrlullianus racltis bxreticus : scd quia transicns ad Cataphrygas , qiios ante dcstruxe- rat, coBpit ctiam sccuiidas nuptias contra aposiolicam floctrinam ( I Tim, iv, 5) tanquam stupra daronare, et postmodum etiam ab ipsis divisus, stia convcntlcu* la propngnvit. Dicii saue eliam ipse animas liominum pessimas post mortem in dx*mones ^erti ^ . LXXXYII. Esiqiiordam hsDresis ruslicaMa ir>campa nostro, id cst, lllpponcnsi, vel potius fuit : paulalim enim dimlnuta, in una exigua villa rcmanscrat, in qua quidem paucissimi , sed omncs hoc fucrunt , qui omnesmodocorrccti etcalhorici fncri sunl, nec ali- quis illius supcrsedit erroris. Abelonii * vorabantur, punlca dcclinatione nominis. Hos nonnulli dicunt ex fllio Adx fuissc iiominatos, qni est vocaius Abel : unde Abeliauos vcl Abcloitas eos nos possumu» dice- rc. Non miscebantur u&oribus, ct eis tamen stne uxoribus vivere seclac ipsius dogHiaie non liccbai. Ilaa cigo et fcminasub continentix prok^ssione sinuil Jiabiiantcs , puerum et puellam. sibi adopt.ibaiit in ejusdcm conjiinciioiiis pacto successores suos fuiuros. Mortc pncvcntis qnibusque singulis alii subrogaban- tur ; dum tamcn duo duobus disparis sexus in illius dorous societatc succcdercnt. Utrolibel quippe paren- tc dcfuncto, aiio rcmaneiiti, usque ad ejus quoqne obitum fllii scrviebani. Post cujus mortem etiam ipsi pucniin ct pueUam similiier adoptabont. Nec unquam eis defuit uude adopiarent, gcneraniibus circuroqua- qiie vicuiis, ct fllios siios inopcs ad spcm hxrcditalis aliennB libcntcr daniibus.

LXXXYIil. PjkLAGiANORiTii cst bxrcsis , hoe lem- porc omnium reconlissinia a Pclagio monaclio cxorta. Qiiem mngistruin CoDleslius sic sccutus est, nt sccia- lores corum Ckelcstiani ciiam nunciipentur. Ili Dci gralic, qiia praidcsiinati sumus in adoplionem rilio* ram pcr Jesum Cbristum in ipsum (Ephes, 1, 5), ct qiia cruimiir de potestatc lcnebraruin , ut in eiim rrcdamus atque in regnuni ipsius traiisfcramur {Co' lo$i. 1, 43), propler quod ait, Nemo venil ad me , viti fueril ci daium a Paire meo {Joan, vi, 66), ct qua difTiinditur charikis in conlihus nostris {Rom. y\ 5), ul fitlcs |>cr dilccrioiiem Oficretur {Galal, v, G), hi laiitum iniinici sunt, ut tiine bac possc bdmiticm credant faccrc otiinia divina nuiiidata : cuni si boc venim cssrt , friiNtra Dominus dixisse vidcrcttir , Sine nu nihtl poleUii facere * {Joan. xv» 5). Denique

^ Binc nirsum audoritate Mss. removunus, quod excusi llhri addebant, statum aulm amm credU per traducem p^opagaf t.

* lii aiss., ibeloike.

' in |4ei'i^ue Mss. Uecsty cwn $i hoc vcrtan estet, ftmlra iMjmiiui dixtae lideretur, sine me nihH poteuii facere.

S. ACGUSTINI 4«

Pelngitis a fratribus incrcpatiis , quod iiihil tribuerci adjutorio gratiac Dei ad ejiis mandata facienda , cor- reptioiii eorum hactenus cessit, ul non eam libero arbitrio pr.Tponerct, sed infidelr callidltate srippnntf- - rct, diccns, ad lioc eam dari hominihus, ut qu» faccfre per Irberum jubcntur arbitrhim , facilius po9* sint implcre pcr gratiam. Dicendo utique, Ut facilio9 possint, voluit credi, ctiam si difUcilius, lamen posse bomhies sine gratia divina facere jussa divina. Illanr ' vcro gratiam Dei, sine qua nihil bont possumus faee- re, non esse dicunt iiisi in libcro arbitrio, quod nullis suis prxcedentibus mcritis ab illo acccptt nostra na- tura, ad hoc tnntum ipso adju^ante per soam legcni atqtie dociriiiam , ut discamus qu^ facere, et q»» spcrarc dcbenmtis , non atilem ad hoc ut pSer donni.^ Spiritus sui \ qtiJC didiccriinus csse facienda *, facJ*' nras. Ac pcr hoc divinitiis nobis dari sCientiam conft- tentur, qna ignoranlia pellitur , chariiatcm aiitera djrl ncgant, qtia pie vivitur : ut scilicet cum sit Dei doniiui scientia quac sinc charitalc iiiflat, non sit Dei donais ipsa chariias , qux ut scientia noii inflet, aedificaf - (I Cor. vni, i). Destruunt etiam orationes, quas fucH Ecelesia , sive pro infldelibus el doctrinx Det resH stentibus, ut converlantur ad Deum ; sive pro fldcli' btis , ut augeatur in cis fidcs , et perseverent in eir Il;cc quippe non ab ipso accipere, sed a se ipsis ha- mmes habere contendtmt, graliam Dei qua liberamnr ab impiciate, diceiites secundum roerita nosira darf. Qnod quidem Pelagras in cpiscbpali jodido Pahesrinp» damnari metuens , damnare compnlsus est ; sed in posterioribus suis scriptis lioc Invenitur docere. In id etiam progrediuntur, ut dicant vitam justonnh in boc sxctilo nullum omnino habere peccatum , ct ex his Ecclesiam Cbristi in hac mortaliute perQci , «t tir omnino sine maculn et niga {Ephes. v, 97) ; qnasi non sit Christi Ecclcsia, quae toto terrarum orbe clamat a£ Deum, Dimitte nobit debita nottra {Matlh. n, tt^ Parvulos etiam ncgaiit,'secttndum Adam camalifef nalos, contagium mortis antiqux prima nativltalc coiitrahcrc. S!c ciiim cos siiic ullo peccati originafis vinculo asscTunt nasci , ut prorsus non sit qnod cls oporteat secnnda nativitate dimitti rsed eos propterca baptizari , ul regcncralionc adoptati admittantur ad rcgnum De! , dc bono iii mt^Iius trnnslatl ^ non ista rcnovatione ab aliquo nialo obligntionis vctcris ahso* luti. N:im etinmsi non bapiizcntdr, promittunt eis cxtra- rcgnum quidcm Dci , scd tamen xtcrnam et bcataro quamduro vitam suain. IjKSum qiioquc Adain dicunt, ctiamsi non pcccassct , fiiisse corpore mori tunrm, ncquc ita morluum mci^flo cnlpae *, sod coi:- diiione naturac. Objiciuntur cis ct alia nonnulla , se.l ista sunl maxime , es quibiis intelliguutur otiam illa vcl cuncta, vel pcnc cuncta pendere.

Ecce qunm roultas coromcmoravinras h:Dre8C8 , nec lamen modum tua^ postulationis iinplevimus. Ex qiKi

1 sic Mss. Fditi vcro, spiiHus scncH. * Sic cx Mss. [non autem ad hoc per donum Spirilus std , ut qua' didicerimus esse facienda, etc.] > L^v., ncqnemortuum nteriio cntpa; onteo, im.

49 LIBEH

cnun ehmtuma religlo, ut verbis tuis utar, kwreditalii promliUB nomen aeeejrit, quse bsDreses ortae siiit , quo* modo comroemorare omnes poiui , qui omnes nosse non potui ? Quod idco existimo , quia nulius eorum quorum de bac re scripta lcgi , omnes posuit : quan- doqtiidem invcni apud alium » quos apud alium non inveiii; etrursu9 apud isium , quas ille non posuit. Ego aut<*m proplcrea plurcs quam Ipsi posui , qiiia collegi ex oiiinibus, quas omncs apud singiilos non inveiii , addilis eliam quas ipse recolens apud ullum illorunr. .nvenirc non poiui. Uude merilo credo nec me posuisse omnes ; qiiia ncc omnes qui de hac re scripscrunl , legere polui , neqne lioe quemqiiam eo* rum video fecisse quos lcgi. Poslremo cliamsi oinncs forsilan posui , qiiod non puto , ulnim omncs siiil iili* que «cscto. Et ideo qiiod vis me loquenie finiri , non saUem poiest mc cognosceiite comprebendi. Audivi scripsisse de lixrcsibus saiictiim llieronymum , sed ipsum cjus opusculimi nec in nostra biblioilieca in- venire potuimus , nec unde possit aecipi , scimus ^ Qu(m1 si tu scieris, perreni ad iliud, et forte babebis melius aliquid * quam boc nostrum : quamvis nec i|^m 9 lieet bominem doctissimum , omnes bxresea arbilrcr indagare potuisse. Et certe Abeloitas nostrae regioiiis bsreiicos» quantum existimo , llie nescivit ; •ic forte et alibi alios in obscorissimis locis recondi- los, ejus noUiiaHi ipsa locorum suonim obseuriiate IKigienies.

Jamvero illud qaod babent tu« litlerae , ut onmia ^nino dicamas; quibus bxretici a veritate dissen- linnt , ctiamsi omnia scirem , facere non possem ; Ifuanto minus possum , qui omnia scire non possum ? Sunt enim hxreticl , quod fatendum cst , qui singulis, Vel non multo amplius , dogmaiibus oppuguani regu- lam ferilalis : sicut Macedoniani vel Pboiiniani , at- qiie alii quicumque ita se bal)ent. Illi autem , ut ita diierim , fobulones , id est, qui fabuhs vanas easdem* l|iie longas perplexasque contexunt , lam multis fulsis dogmatilMis pleni siinl , ul ipsi quoqtie illa numerare iion possint , aut difOclllime possini. Nec uUi alieno nlla baeresis facile sic innolcscil , ul sub : unde nec eamm quas commemoravi , omnia dogmaia me dlxisse Tel didieisse profiteor. Quis enim non videat quanlam res isla operam , et quani miillas litteras fl;igitet ? Mee ideo lamen parum prodest errorcs istos , quos bttic operi biiexul , lectos cognitosque vilare. Quid

* Boe looo pleriqne Mss. isla ialerponunt : f certissimus f bomo stiidiosus Ubronuo ejus cxM^niior, de hoc interroga- f tus, ait nescio quem qui nanc raiiuun disseminavit, ne- f seiase qidd dixerit. Kam de haeresibus, inquit, nulium f oposculum sanctus llieronymus condidit. » Et prosecjuun- tur, « Qttod si tu scieris, * etc. Exstat Hacresum indiculus Uierbaymi oomine per claudium Menardum post Augusiiai

2.I1S imperrectum vulgalus; sed erudilonim seotentia ipsi gudicatur.

* sic Er. et prope oimies mss. At Lov., perveni, et ego per k ad iUud pervemam, et pn-mtan halfelfu meliu$ aUguid,

ORUS.

so

enim conlra ista senlial catbolica Ecclesia , quod a me dicendum pulasii , superflvo quxritur : cum pro- ptcr hoc scirc sufliciat eam contra isla sentire , nee aliquid boruni in fidcm ' quemquam debere recipere. Quomodo autem qiiae contra b.TC veritas babet , as- sercnda ac defendenda sint, modubim operis bujun excedit. Sed multum adjuvat cor 44ele , nosse qui4 crcdeiidum Qon sit,eliamsi dispulandi facultate id rcfutare non possit. Omnis iiaque cbristianus catbo- licus ista non debet crcdere : sed non omnis qui ista non crcdil , conscquenler debel se cbristianum caibo- licum jam puiaro vel dicere. Possuiit enim ei bacreses alias, qux in boc opero nostro commemoralm non sunt , vel esse vcl fteri , quarum aliquam quisqub tenuerit, cbrislianus catbolicus non erit. Quid ergo ibeiat bxreticum , deinceps requirendum est : ul , cum boc Domino adjuvanto vitamus , non solum e« quae scimus , verum etiam quae nescimus, sivc quse jam oria sunt , sive quae adbuc oriri poierunt , liaer&- tica venena vilemus. Hujus aulem sit Jam Toluminis flnis, quod proplerea vobis, anleqnam totom hoc opus perficerem , credidi esse miitendum , ut illml quicumque legerilis , ad id quod restat impleodum ^ quod lam magnum esteeernitis , me oratiouiims adjufc vetia K

^ piures Mss., in pde.

* Hic certe flnitnr AugusUnl liiier : lametsi bi codidlNitT

manuscriptis plerisque addantur Neslonani et Enijchiaoi

(haereses mique non ante Augustini obicnm nominute), et

in quibusdam etiam Tlmotheani, hoc ordlae :

«TUiOTHBAxidicunt Filium Dei venunquidem hominem es

vh*gine Harla natum, sed non ita unam reddklisse persor

nam. ut non in unim sit redactus naturam ; ooafljiorium

quoddam volenles Ibteo faiteriora virginis, per quoddus

naturae, id est, Deus et homo, in unam resoiuts et comr

paclse massam, unam Dei et hominis exhibueriut formam:

immntata vkleiicet naturartun proprietate efBdentium oo>

itiooem. El ad oooflrmandam hi^usmodi knplelatem» c|uap

Deum assecit a sua versum natura, coguot evangelistae

testimonium dicentis, Et Yerbiim caro fictum est : quod

ita interfiretantur, Divina natura in humanam versa estr

oaboUUooem, illi ioviolabili impingentem subsiantis!

Hujus impietalis inilium Timotheus, apud Bizam Eithynins

modo exsulans civiuitem, continentis et religiosae vilas

imagine muliis illudil.

« Kbstoriahi a Nesiorio episcopo qui oontra cathoUcara fldem dogmatizare aiisus est, Domiuum nostrum Jesum Chrislum homiaem tantnm » (plerique Mss., «doffmaiizare ausus est, christum Dominum nosu^um Deum hominem lantum »),« nec id qnod mediaiorDei et hominum effbctns est, iu uiero virginis de Spirltu saacto luibse conceptumy^^ sed poslea Deum horoini fulsse permixtum : nec Deum homincm passum sepultumque dicebat; vacuare ooatenr dens omne noslrum remedium, quo verbum Dei sic ho- minem suscipere dignalus est in utero virginis, ut un!a persona fleret Dei et hominis, propterea sic singukiriter ei miralMliler natus, mortuus eiiam pro noslris peocalis, cum ea quae non rapuerat persolveret, Deus homo a mor- tuis resurgens asceiidit in coelum. « EuTTcmAifi ab Eulyche quodam consuintinopolitanae Ec- ciesise presbytero » (addit quidam codex, « monacho » ) « ex* orti sunt, qui cum videreiur refutare Kestorium, in aooIt Unarem Manichaeumque transivit, et humauiiatis in dirl- sto denegans veritatem, quidquid a verbo nosUrs pro- prietalis receptum est, divinae tantummodo ascribit e^ senUae ; ut sacramentum salotis humaaae, quod non nisi in uuraque substantia est. nostram in christo naturam negando, dissolveret, stuita fanpielate noo scntiens onj^ verso corpori auferrit quod capiti deruisset.

uff^^jlJidSbr

8. AUREUI jaUGUSTlin

HIPPONENSIS EPISCOPI

TRACTATUS

ADVERSUS JUOiSOS .

GAPOT PRIMUM. — i. Stfvertfaljf Do ttmphm kt eMkhne Judesomm ; kQniMit verd, bt insitione GeA- teR. Judworum etpeOai ex icnpturh Yetcrii TeUa- menti cfmineenda. Deatus appstoluB Paitlos , dodor Geniiom in Me et Terilate , exbortans nos ut in ea- dem fide, cujus idoneus miuisler eCfeeius est, stabite« (nniqne maneamiii, praeoeplo admonet, lerret exen* plo. Vides, inquit, boniiatem et temitaiem Det : in eQ$ qed^em tfui ceciderunt » Hverkatem ; tn te amem komtor tem \ u permaneerie m bani$ate. iloc dixit utique de Jfud»»» qni tanquam raroi ei iUa olea, qo« in sanctis Pfttriarchia tanquam in radice /ruclifera , propter in« fideHuiem fracti «unt; ot Gentium propter Mem Inaereretur t>lea8ter , et lieret particeps pinguedlnit ole» ramis naturalibus ampulatjs. Sed ito/t , inquit , glariari adferenm ramoe : nam M ghriarit, non tu radi- cem vortae , eed radix te. Et quoniflm salvantur aBqui ex ilfis , conlinno subjunxit : AUoguin et tu exciderii. Sed et UH m non perman$erinl in infidetitate^ ituerenlur : potena eet enim Deu$ Uerum imerere eos {Rom. xi , 18- 2S). lUj amcm qui perpnanent in {nadelitate, ad iliam aenleniiam Domini pertincnt 9 ubi ait : Fi7fl autem regtd hujm ihunt in tanebrae eaoteHom ; ibi erit ftetue et itridar dentium, Genles autem pcrmanenlcs in boni- tale , ad illad qiiod superius ait : Multi ab orienie et ocddente venienf , et recumbent cum Abraham et Isaae et facob in regno cceloruni {Mattk, tui, i% ii). Itaque inis Patriarcliis in radice viventibus , ct infidelis su- perbia.iialuralium ramorum justa Dei severitate cqn- fringitur, et fidelis humilitas oleaslri gratia divinac bonilatis inaeritur.

3« Sed qoando Judaeis ista dicuntur , Evangdium Apostelumque eontemnuiU , et quod dicimus non ao- dinnt ; quQniam quod legunt , non ititelligunt. Nam utique si intelligerent de quo pracdixerit prophfta , quem legunt, Dedi te in tucem gentium^ ita ut me ealue nua uegne i a finee terrm {leoL lux , G) ; non sic caed

easenl, non sic «groti , ut in Domiao Chnalo nee te* cem agnoacerent , nee salulem. iten ti luteUigeroai, quod infructuose atque hianMercafitanl, doquibos ail prxnuntialura, in oomcfn lerram eaivit ionue eonm^ et m finci orbii terrm verba eorum {Piol. iviu , 5) ; ad sonum Apostolorum evigilareia , et ?erba eorum 'di« viua ease sentirent. Dc sanclis ergo Scriplttrts,'qoa<* nim et apud ipBoa magna habetur aoctoritas, sumenda ^nt testimonia , quorum et si nolint oblala utiitlate aanari, ap^ ta poasint veriiate eonvinci.

GAPUT II. — l. Imtrumena Velerii tikro^ ad ma perdneret eorumgne prcecepta ptr noa mekui! taipkri Sed primo eorom lUe redargoeodus eal error, epm pntanl ad opa l^eo non p(Brtiaere Inatrumenii feiana libroe , quia jam noa velera , aed nova aacramenia servamus. Dicunl enim noUs , Quid apud m CmII lcctio Legis et Prophetarumi cujus pnecepla servafa non v^Uis ? eo quod eamein praepuiU uon oireoiiicl- dimus masculinam S el vescimur camibus quas Lea dicU immmulas, nec sabbata et neomeniaseidiea feaios eorum caniaUter observamua, nec victuni8.pecoruffla sacrificamus Deo, aec Pascba ia ove et aiiymi» aiml- liicr celebramus : et si qua aUa vetera aacramenti^ gencrali vocabulo umbras iutiurorum appellal Apo* stolua {Coloi^. II , i 7), quia ea signUioabaiit suo tem« pore rcvelanda , quae nos revdata suseepimuK ^ «l remeta umbra nuda eorum luce Irucfemur *. De qui^ bus singUlatim nimis kingum est disputare quemad- moUum exuendo vcterem hominem drcumcidimur, non m exspoliaiione corporis earnts ; e| quos cibo^ vitant iu pecoribus, vitamus m morU^us ; et exhilM^ mus corpora nostra bostiam vivam , sanciam , Deq placentem, cui ^t aniuias nostras in dcsiderUs sanciAa pro sanguine inleUigepter effundimus, ei Christi velul agfd immaculali sangtiine ab omni iniquitate miiindji* mur. Qui propter simiUtudincm carnis peccaii eU.*iin caprino pecore * in veteribus sacriQciis figura^ur : nec

▲l>U02flT10 PP. BENSDICTIIIOaUII.

Traciauii adveraos Judsos emendauis est nA uss> exemplaria vaticana iria, dstercknsla doo, victorinum unum, et ad ediUones Am. Er. ac Lov..

Comparavimm pra^terea eatomnas editionaa initia Retr. el ConfiBftg., ^om. 1, memm^atas. M.

* Jn editis, oratio adverwa Judceoi. lo cisteFciensi Ms. ioscribiuir, Sermo 5. ^iugue^ contra Judaoi* fti alio Mss. dstefw dflBSi et in unoe v«iicanis, sermo S, Auq, de incartwtione ronifm, contra Judeeos, in vaticanis aliis duobus, Uber b auq de mcarnatione Dondxd^ contra Judaua. tilmiin adversus JucJiPos appcllat eliam Beda sive Horus ioPaufaim ad Roin 9ei ll,ad Galat. 6, ad Ephes.2,adGolo69. 2, et ad uebr. 7.ln PossidH indiculo, csu).l, notiaiuir itactatiis duoadverausiadno^

< in ediiis, bonitatem Dei* Abcst, Deif a Uss. et a grxco > omnes fere mss., came prwputH non drctmcidinm teitu ApostoU. mascutinam : ctim quihus concori&i Beda v-ulgalus.

" lt9 omnes Mss. cl Bcda scu 1'lorus ad Coloss. 2. Al editi» ut remota umbra Judceonmt, luce fiuercmw. » vaticam duo mss., hircino pccore.

RS

S. AUGVSTINi EPISCOPI TRiCTATUS ADYERSUS JUDi&OS.

14

euin iicgal in crucis coniilms laiirum , qui in illo a^fioscil Riaxiinam vicliniam. In illo requiem cura iii- venimuSt vere sabbalizamus : el lunae nov» observa* lio , vike novx es( sanclificatio. Et Pascba noslrum * Clirisius est; et axyma nosirum sincerilas verilalis, rcrmentum non babeiis veiustalis : et si qua alia sunt» in quibus nunc Immorari opus non e«t , quae illis ve- lciilMis adumbrala suiU signis* in illo babcni flncm , ^cujiis rcgni non-erift (inis. lu ilto quippe omoia opor- tcbat implcri» qiii venit Legem et Proplictas non sol- ver3 , sed implere (Malik, v, 17).

CAPUT 111. — 4. Chrutui Uge^ non ewcumni m^endo , $ed mpUndo muiamL Mulaiio velerum m- crameniorum fwwdicta in Prnlnuu Proinde illa velera aigna rcrum non evacuavit arguendo» sed implondo roulavit : ut alia essent qux nuiitiarent venissc jam Cbristum , qiiain fiieranl illa quai pracuunliabani esse venturum. Quid sibi aulem vull, quod sic prxnolaik' tur quidam psalmi » quos cl ipi^i lcgunt ct babent ia Liitcranim auctorilale Miiciarum, ul in eorum lilulis scriplum sit, Pro u% quce immuiabuntur * ; lextus vero eoruiBdem pMiknorimi jirxdicat Cbrisium : nisi quia eorum mutatio per ilium fulura ftxdkka esl » pcr quem apparet implela ? ut populus Dei« qiii Bunc esi populiis ciiristianu» , JMH boii eogatur olMervare qu» propbeiicis temporilnis observabantur : non qiiia damnaia, sed quia mutaia simt ; non ut rcs ipa» qii» aigniftcabantur perireDl« sed ut renim signa suis qn^ que temporibus oonvenircnt.

CAPUT IV. — 5. Chri$lu$ in P$almo quadragemio ■^uarto prnenunliatm. Dcnique in psalmo qiiadragcsiiiio quarlo ( nam ipse primus est eorum qui bujusmodi liiiiium pra^ferttnt, Pro 0$ quee immutabuntur-: ubi ctiam iegitur, Canticum fnro diieclo ) apertissime Cbr^ 6lus ostendiiar : Speeio$u$ forma prm fitii$ hominumm Qm cum tft (onna Dd e$$el, non rapinam arbitralu$ eet^ e$$e wpudie Deo. Ibi ei dicitur, Accingere giadium tuum juxta femur : quod in cariie esset liominibus locutu- rus. Per gladium quippe sermo, per femur caro signi- licalur : quia smnetipeum exiuamvit , formam $erpi ac" ciplene ; ui ille per divinitalem $pecio$u$ forma prm fiitt$ honunum , eiiam illud fierel per iiifirmitatem , quod de iilo alius propbeiai Yidinm eum , er non ha-- bebai $peciem , neque deeorem; $ed vuliue eju$ abjeciue^ et defomde po$iiio eju$ {I$ai. uu, 2). Nam in eodem psalroo, quod iion lantum homo » sed eiiam Deus sit ChristuSy apertissime osiendilur, cum subditur : rArafiaia fMiw, /)<«•, m ewculum $a:cuU^ virga cBquitati$ * tirga regni tui. DHe»$ti ju$titiam et odieti iniquitatem ; propkrea unsM te^ Deu$, Deu$ tuu$ oleo ex$ultationi$ pra particlfnhu$ tui$, Ab unclioiie -quippe, quo grxce XptffjMc dieitur , Christus cst appellatuK : ipse csl Deus vactua a Deo , qui ei ipsam oum cxleris sacrameiitis

■ Uic edtli addant verbum» knmotalMgf quod a Mss* et Boda vulao abest.

* Editi nic et infra, qui inmuttabunttur. At Mss. omoes ct Beda cunstaAter babetit, qua: immuUibumur.

* In duobus Mss. ct ad orain editionis lx)v., rtr^ dire- clioni$ : quam lcctioiieinscqutiur AugusstLiuus, Fnarraiioae lu cuauJem psal. 41-.

carualem in spiritualom mulavil uuciioneni. Ibi ci de Ecclesia dicilur : i4f/t7i7 rcgina a dextrit tuh in tc$titm deaurato , cinumamicta varietate. Ubi significatur lin* guarum varietas in omnibus gcntibus : quarum tamea una ct simplcx fides cst intus : Omm$ euim puUkri^ tudo (iliw regi$ intrin$ecu$. Quam Psalmiis alloquilur dicens , Audi , /i/ia , et vide : audi promissum , vide completum. Et oblimuere poputum tuum et domum patrie liit. Sic nova iniplcutur, sic vctera commutan- iur. Quoniam concupivit rex $peciem tuam, Speciem quam lccit ipse per se , non invenit in le. Quomodo enim speciosa esses ejus oculis , quando eraifi tuia foeJata peccaiis? Ne tamen spein luaro arbiireyis ponendam in homine, sequitur ctdicit, Qicaitiiim ip$$ e$t Dominu$ * , Deu$ iuu$, Ne formam scrvi spemas ,, ne potenlis innrmiUitcm excclsique huniililaiem de- rideas, ip$e e$t Deu$ luu$, \a eo quod parvus apparcl» roagnus latet ; in mubra morlis sol justiii», iii ctm* tumelia crucls Dominus gloria*. Quamvis eum pcrse- cutores ncceni , iiifideies negeiit ; ip$e e$t Donunu^ Deu$ tuu$ : per cujus corpus iuimutiolur , qux anlc^ per umbraa figurabaniur.

CAPUT Y — 6 . TUulo P$aimi $exage«mi octavh. qui de Chrieti pa$$ione $eripiu$ eet^ etiam muiatio pr»^ dkiiwr. Psalmua quoque sexagesimua oaavus babei in tilulo : Pro tlf qum cammutabuntur. Et caniatur ibi pasaio Domioi noslri Jesu Christi, Iransfigurantia in ae quasdam eiiara voccs membrorum, boo e$( fidelium suoruin. Non enim ipseulla delicla habuilK sed nostca porUvit : uiide dicii , El deticta mea^ a te non $uni ab$condita. Ibi scriptum est et pnenun- tialum, quod in £vangelio legimus factum (Maith. XX vu, 3i, 48): Dederuni in e$cam meam fel^ et in at$ mea potavcruut nte aceto. Pcr hunc ergo immulaUt snnl vetera, qunc tiiulua Psalmi pracdixerat immii- ianda. 'QikhI Juilusi legeiiles el non intelligenles, ali« quid se dicere cxistimant, cum requirniil a nobia quomodo accipiamus auctoriiaiem Legis et Proplie* laruin, cum sacramenta non observeinus qu;o ibl prxccpta suni. Non observamus, quia mmafa siint : mutala suni aulem, quia mutanda prxnuniiata sunt; et in eum credimus, cujus rovelaiione mututa sunt. Non ergo observamus sacramenu quoi ibi prxccpUi sunt, quia inicHigimus quae ibi pr.'cdicUi suni, ai tenemus qiia» ibi promissa suiit. Isti autcm qui hioc nobis objiciunt, adbuc amari sunt ex parentibus suis, qui dcderunt in escam Domino fel, el adhuc vcicres ex accio quod ei poUndum obtolerunt : et ideo non inlelligunt, quia in eis impleiur quod scquitur, Fiai men$a eorum coram ip$i$ in muscipulam, et retrihuiio» nem et uandalum. Ipsi enim lellci et acidi facti suntp felteas ct acidas esoas pant vivo muusiraiido*. Quo« modo enim bxc videant, de qiiibus ibi pru*dicluni est, Excaxenlur* ocuii eorum^ ne vidcant f ot quoniudo

> vox, nomimUf non in omDibas codfclbus rc|)eritur. m apud LXX ; sed ab iis abest, Deus.

* sic Mss. Rditi vero, fel et aceium facU $untf fdtea$ et acida$ pani t tvo epuLa$ niinistrando.

' Editi, obscurenlur : qui Umen iiifi-a, cap. G, in couoH • djam rcdcuntes cum ibs. babent, ExcwcaUur,

s. AfcusriNi i:ii;cori

KR

iiiil rccil« ul sursuii! cor liabcaul, dc quibus |irjci]i- cttiin e^l» Ei dor$vm eorum semper iiicurva? Ncc dc cHnnibus hxc dicla suiit : imo vcro dc ouinibus nd quos pcrlinenl quoe pra*dicla sunl. Ad cos enini qui \cl tunc cx illis crcdiderunl in Chrisium, vd nunc iisquc crediint, vel deinccps usquc in finem srciili crediluri sunt, ista non perlincnl, ad vcruro Isrncl * scilicet, qui iridebit Dominum facic ad faciem. Neque enim onmesqui ex Israel sunt, /it Israd sunt : neque qui guni semen Abraham, omnes filH sunt; sed in Jsaac, iii- quit, vocabilur tibi umen : hoc est, non iiqui filii camis, hi filii Dei, sed fiiii promissionis depulanlur in semen (Rom. IX, 6-8). Sed hi pcrtincnl ad spirilualem Sion ct civiiates * Judx, id est, Ecclesias : de quibus Apostoltis dicit, Eroin autem ignolus facie Ecclesiis Judwa:^ qum nmt inChristo{Galat, i,^).Quoniam, sicul incodcm psalmo paulo post ponilur, Deus salvam faciet Sion^ €t eedificabuntur civitates Jud<e. Et inhabiiabunt eam, tt hcereditate acquirent eam\ Et semen servorwn tjus postidebunt eamf et qui diligunt nometi ejus^ inhabita- bunt in ea. Sed cum liacc audiunt Judxi, camaiiter accipiunt, et terrei»4m Jcrusalem cogitant, qux servit cuiD filiis suis : non roatrcm nostram sternam in cceUs^li/. IV, 25,26).

CAPUT VI -- 7. Titulus quoque Psalmi septuage- simi noni prosnuntiat mutationem. Mutationis faciendee festimonia contra Judetos apertiora, Itcm psalmus se- ptiingesimusnonus simili tituio prxnolatur : Proiis qnas immutabuntur, In qiio psalino intcr cxtera scri- ptum cst, Rrtpicediceebi et vtc/e, et vi^ta vineam ittam : (t perfice eam quam plantavit dextera tua; et super Fittum hominis , quen^ confirmasti tibi, Ipsa cst enim viiieii de qua dicitur : Vtn^ai» ex Mggpto trans- tuUsti. Non cniin Cliristus aliam plantavii; sed ipsam, vcnicndo, in inclius commutavit. Sic et in Evangelio kgitur : Matos male perdet, et vineam suam locabit aUis pgricolis (Matth. sxi, 41). Nun enini aii, Eradicabit, nliamque planLibit ; sed, eamdem ipsam locabit aliis ngricolis. Eadem namquc cst sanctorum socieiate civilas Dci et congregatio Gliorum promissionis, roor- talium deccssione ac succcssione complenda, atquc in fine sarculi simul inoronibus iminorlalitatem dcbiiam rcceptura : qnx alio modo in alio psalmo pcr olivam fructiferam significalur, ct dicit, Ego autem skut oliva fructifera in domo Dei, speravt in misericordia Dei inwternum, Etin sceculum sceculi {Psal. li, 10). Ncque quia fracti snnt iiifldelcs ct supcrbi, ac pcr boc iiifnictuosi ranri, ut inscrerctur oleaster Gcniium, ideo pcrire polult radix Patriarcbarum et Propheta- rum. Quia etsi fuerit, iiiquit Isaias, numerus filiorum hraetttctttarena maris, reliquicB satvce fient {Isai, x, 22): sed per eam de quo dicitur, et super Eilium homims, qutm confirmasti tibi ; ct dc quo repctitur, Fiat manus tua ntper virum dexterm tuee^ et super Fiiium hominis, quem eonfirmasti tibi. Et non diseedimus a te. Per huiic filinm bominis, idest Christum Jesum,etdc suis rcli-

■ Rditi, adversum rsrael. Corrigoudum arbitramur, nd veivm israet. •

* Edili , et civitatcm. Hclius Mss. , ct ciiitates.

quis, hoc cst A|K>stuIis, ct aliis inullis, qui ex Israe- liiis in Christum l>eum * crcdiderunl, aceedente pt6« nitudinc Gentium , vinca sancla perficitiir : et in rcinotiouc vctcnim, ati|iie insiiiutione novoram sa- rramentorum titulus ejus psalmi, Pro hi$ quee ctnn' mutabuntur, imple4ur.

8. Apertioribus itaque testimonils cum eis agen- dum est, qii» sivc conseoliant, sive dissentiant, ta« men scntianl. Ecce dies veniunt, dicit Dominus, ei confirmabo super domum Jacob testamentum novunt, non secunduin tcstamentum quod constitui patribu» eo- rum, in die qua apprehendi manum eorum^ ut educerem eos de tcrra jEgypti {Jerem, xxxi, 31, 32). Ista certe prxdicta mutatio, non per Psalmorum titulos intelli- gcntibiis paucis significaiur, sed manifesto pnccoDlo prophciicx vocis exprimitur. Aperte promissom etl testamcntum novum, non secuiidum testamentum qiiod faclum cst ad populum, qiiando cdiictos est de iflgypto. Cum ergo in illo veleri testamento praccepu siiit ista, quae nos ad novoro pertincRtes observaro non coglmur, cur non Judxi se po.tios in vetustate supcrvacanca remansisse cogno8Cunt,qoam nobis iiova promissa tenentibus ; quod vetera mni obocrTemoa^ objiciunt? Qooniam ergo, sicut scripturo est ioCaii- tico canticoniro, Atpiravil Set^ removeantur mmbret {Cant. II, 17) ; spiritualis significatio jam lucescat, caroalis celehratio jam quiescat. Deut deorum l^ml- Rirf locutut ett, et vocavit terram a tolit ortu utque ad occatum : utique omnem terraro ad tcstamcntum no- vum, cui dicitur in alio psalmo, Canlate DouuHor canticum novum; cantate Domino omnit terra. Non crgo sicut antea ex monte Sina locolus est uni popii- lo, qucm vocavit cx ilDgypto Deus deorum ; sed sic locutus est, ut Tocaret lcrram a solis ortu usque ad occasum. Quam si Judxus vcllct intelligcre locolio- nom, audiret haiic vocationem, et in eis esset quibus in eodem psalroo dicitur, Audi^ populut meut^ et toquar tibi , Itrael^ ct lestificabor tibi : Deut^ Deut tuut ego sum. Non tuper tucrifieia lua arguam te ; holocausta antem tua in conspectu meo semper, Non aecipiam de domo tua rtla/oi, neque de gregibut tuit hircot : quo- niam mea: tunt omnes bestia silwe, peeora in monlibut et bovet ; eognovi omnia volatiUa cneti , et tpeciet agri mecum ett. Si esurierOf non dicam tibi : mcus est enim orbis terrce et plenitudo ejus. Numquid manducabo cames taurorumf aut sanguinem hircorum potabo f 7m- mola Deo sacrifidum laudis^ et redde Attisumo preees tuas*. Et invoca me in die tribututiouh, el eruam /(*, et glorificabis me, Ccrte ct hic sacrificioru m vetcrum apcrla mulatio est. Illa ciiim Dciis acccpturum scnon forc pr^dixil, cultoribus suis sacrificium laudis iitdi- xit : cl hoc non qiiod a noliis lanqiiani indgens cxpc-> tat laudcin, scd ut iu ea nobis consulut ad salutcm. Nain eumdcni psalmum ita coiiclusit : Sacrificium

* Edili , in christum Dominum. vetus codex cistercieii* sis , in Christum Domini. Alti | leritpie M.«3., fn christum neum.

* ilabebant cdili, vofa tua. scd veteres codices omues habenx, preces tuas : ct sic AugiisUuus ijse, F.iiavr. iu eumdem psalmuin 49. Griccc est aiutllAX, Uis Ci.rAos

S7

hudis ghrifieabU mt ; el ibi via est, ubi osiendam itli talutare Dd {P$aL ilii). Qiiid verae«t snlulare Dci« nisi Filius Dei, Salvalor iimndi ; dics Filius rx dic Palre» boc est lumcn ex luminc, cujus advenlus rc* Tclavil (csiamciitum novuni? Unde eliam ubl diciliir, Cantale Domino canticum novum; cantaie Domino^ cmnie terra. Cantate Domtito, benetUcite nomen ejus ; statim evangeliiaiidus ipse monslratur, atque addilur, Bene nuntiate diem ex die salutare ejus ( Psal. xcv I , 2). Ipsc igitur sacerdos et viciima sacriQciuin laudis iiiiplevit, malonim operum tribuensindulgentiam, et benc operandi largieiis gratiam. Ad hoc enim Domi- no sacrificium laudis ab ejus culloribus immolatur, ut qwgloriatur^ in Dontino glorietur (1 Cor, i, 31).

CAPUT VII. — 9. Hdai prophetias quasdam pro st

non recte interpretantes. Quas magis in Judaos gua"

drant Proplietarum voces, Sed tioc Judxi cum audiunt,

erccla cervice respondcnt : Nos sunius ; dc nobis hoc

diclum esl, iiobis hoc dicium csi. Nos cnim sunius .

Isracl populus Dci : nos in verbis dicentis agiiosci-

mus, Audi, popuius meus, et loquar tibi, Israely et testi»

ficabor tibi. Quid sumus ad ista dicturi ? Novimus

qiiidem Israel spirilualem, de quo dicit Apostolus, Et

guicumque kane regulam sequuntur, pax supa illos et

nasericordia, et super Israel Dei (Galat. vi, 16) : islum

autem Lrael scimus esse carnalem, de qiio ideiu

dicil, Videte Israel secundum camem (ICor. x, i8)*

Sed ista isti non capiunt, et eo se ipsos carnales esse

convinciinl. Quos paululum qiiasl prxsentes alloqtii

libet : Itane vos ad eum populum pertinetis, qnem

tocavit Deus dcorum a sotis ortu usque ad occasum ?

Nonnc vos ex iEgypto in terraro Clianaan Irans-

lati estis? non illuc vocati a solis ortu usque ad

occasum, sed mde dispcrsi in solis ortum et lii

occasum. Noone vos ad ejus inimicos poiius pertinc-

tis, qui dicit in psalmo, Deus meus demonstravittnihi

tn inimids meis ^ , ne occideris eos , ne quando^oblivi'

seantur iegis tuas : disperge iiios (n virtute tua {Psai.

Lviii , 12) ? Unde noii obliviscenles legem Dei , scd

eamdcm circumfcrentes , Gchlibus ad testimonium ,

vobis ad opprobrium , nescienlcs eam populo mini-

stralis, qui vocatits est a soiis ortu usquc ad occasum,

An vero negabitis? ct ea qu» lanla aucloriiate prx-

dicta, tanta manirestalione complcti suiit , aul ma-

jore cxcitale uon inlucmini , nut mirabili impudeuiia

iion falemini ? Quid crgo ad illud rcsponsuri cstis ,

qiiod Isaias proplicta prociainat : Erit in novisvims

temporibus manifestus mons dotnus Doinini , paratus

in cacumine montium , et exaitabitur super coiies ; et

venient ad eum universce gentes , el dkent : Venite ,

ascendamus in montem Domini, et in domum Dei Ja-

cob , et annuntiabit nohis viani saiutis ^ et ingredienmr

in eam ; ex Sion enim lex prodiet , et verbum^Domini

ex Jerusaiem (Isai, ii, 2 el 3) ? An ct hic dicturi csiis,

Nos sumus ; quoniam audislis domum Jacob ct Sion

et Jerusalcm? Quasi nos ncgemus de semine Jacnb

#

* ita Mss., nec alitcr lcgit AupntsUnus, Enarr. in hiinc palinum 58. At editi fcrebanl, demmUra mUri inter uwni- uu fitfOf . Et iufra, di»perge iltos i}i reritaU $wu

TRACTATDS ADVCRSUS JUDiEOS. S8

cs5e Chrislum Doininum scciindum carncm , qui si- gtiinc2ius est vocabulo moiitis pnrati supcr cncuiiieii iiionliuin, qiiod omnes cclsitmlines ' cjus cclHitudo liansccndit : aut iicgcmiis Apostulos et ilias F.cclesins Judxac , qus post Chrisii resurrcctioncm iii euni con« lintto credidenint , ad domum Jacob pcrtinere : aut vcro alius intclligendussit spiritualitcr Jacob, quam ijise populus christianus ; qui cum sit miuor nala , quam populus Judxorum , (amen cum crcscendo su- perat * , et subdit : ut implcalur quod de duobus illis fratribus in figura pRcdiclum cst , Et major serviei nunori (Gen, xxv, 23). Sion autem et Jcrusalcm quamvis spiritualiter intelligalur Ecclcsia , magis ta- men adversus istos idoneum testimonium est , quia ex isto loco , ttbi Cbristum crucifixerunt , et lex et verbum Domini processit ad Gentcs. Lex enim qus illis pcr Moysen data est , de qua superbius cxiollun* Uir , et de qua melius convincunlur , Don intcHigitur prodisse de Sion et Jenisalem , sed de monte Sina. Ad terram quippe promissioiiis , ubi est Sion * , qm appellalur etiam Jerusalem , post quadraginta annos cum ipsa Lege venerunl : non autem ibl eam vel inde acccpcrunt ^. Cvangelium vero Christi , ct I^x fidei , quod certnm est , inde processit. Sicut eliam ipse Do- minus , posteaquam resurrexit , loqucns discipulls suis , cl o^tendeus prxdicta divinorum eloquiorum in se esse completa : Quofdam sic seriptum est , inquit , €t sic 9portwt Christum pati , et resurgere a mortui$ die tertio , et prmdican in nomine ejus pasnitentiam ei remis^onem pcccatorum per onmes geutes , incipientibus ab Jerusaiem (Luc. xxiv,'i6, 47). Eccc qiiod pro- phctavit Isaias dicens : Ex Siott enim iex prodiet , et verbum Domitd ex Jerusalenu Ihi enim venieos desu- pcr sccundum Domini-pronfi^ssionein Spiritiis san« ctus , eos quos lunc iina domus contineb;it , implevil, et loqiii lingiiis cmnium genlium fecit (Act, li, 1-6) : ct indc exierunt praedicarc Evaiigclium lii notiliam omniiim gentiuni* Sicut cnim Lex illa , quas processit do monle Sina , quinqiiagesimo die posl celcbratuni Pascha conscripta est digito Dci , quo significatur Spiriius sancius : ita Lcx ista , quae processit de Sion et Jcrusalem , non in tabulis lapidcis , sed in labulis cordis sanciorum Evangelistariiin scripta cst per Spi- riiiim sanclum , quinqitngcsimo die post verum Pa- sclia passioiiis et resurrcctionis Domini Ghrisli ; quo die Spiritus sanctus est missus , qui fuerat ' anie pro- missus.

•

10« lie nunc, \> Israciiiae secundum camem , non sccundum spiritum ; ite nunc , ct adhiic conlradicile apertissimae veritati : et cum audilis , Venite^ ascenda- mus in montem Domini , et in doinum Dei Jaeob ; di- ciic , Nos siimus ; ut cxci offeiidatis iii iiionlem , uli

* Rdiii , ceLdtudines eorum ejus eetsitudo transcendit Voccin, con/m, cx| unximus audoriiaie Cistcixueusiuw Mss.

* vaiicani duoMss., lamen eum traiucendit, siiperat.

< Nonicn, ^totty liic in ediUsoiuissuni, resUtoitur cx Mss.

^ omnes codices Nss. omilluot, tton autem ibi rorti, rct vide acceperunt,

* Ediii, qui fidclHer fuerq^. Abest, fideliter^ allss.

S. AUCCSTINI EPISCOn

4*filltsa Cacie p«jas perdalis rronlm. Si vcrc vuliisdi- ecre , No8 sumns ; ibi boc dicilc, iibi amlilis , Ab iw- ^uitaillms * ffopuli mci dnclHi nt nd nwrtm {Itai. tiii , S), Dc Chrlsto enim dicwm csl , qiiwn vog in parcn- Itbiis Tcslrl» duxisiio ad mortem ; qui sicul ovis ad immolandom doclus esl , ul Pawba , qtiod ncsctcnlcs oelcbralis , nescientes tasvicndo knplcreli» •. Si terc vdtis dieere , Noa somds ; tonc dicite , q^mdo awli- Ib , Inenma ew ftofmU hujm , el aure$ eorum oppHa, 41 oeulos eorum ^rava (Id, n , 10). Tmic dkitc , Nos^ somns ; qnando anditis , Tola die expandi nianne meae md fWfnilum non credentem, ei contradieenlem (Id. hxr, t), ToBC dichc , Nos sumos ; quando aodltis , Exctt- £enlur ocuU eorum ne MeuHt , cf dersa eomm eemper ineurva (PtaL Lxvm , U). In his atqoe hujnsmodl propheticis vocibus dicilc , Nos svmus ; ubi slfic nlla dobitatione ros cslis : scd sic caeel cstls , ut esse vos dlcat» ubi non estis, et non Tosagnoseatis ubl estis. CAPUT Vin. — li. JudcBorum a Deo 4iim$^& per ieaktm prantttntiata. Scd in liaec manircstiora qucc di- duros smn , paulisper aueiuliic. Certe cum auditis In boBO brael, dicitis, Nos sumus; ct camaudiiis in boiio Jacob , dicitis , Nos somus. El cum a vobis caosa reqmriUir , rcspondctis ^ QuonHim lacob ipse m el Isracl , et quo patrlarclia propagatl sumvs , uitde merito patris Roslri appellatione censemur. Non ergo Tos alto et graTi somno dormientes, ad sprritua* lia qtnc non eapitis excitanos ; neque nunc qoomodo' spirituallter accipienda srnt ista TOcabuln, robis in uiditti ct irisu spiritoafi surdis et C(cci6 persnadcre cmiaRmr. Ncnipo sicut vos fatcmim , ct lcoiio libri Gcneseos manifeste ded^ai , unns liomo erat Jacob et Isracl (Gen. ixxii, 28); et iindc gloriamini , ipsa esl domus Jaoob, qine donrus cst Israel. Quid ergo est , qiiod idcm ipsc propbeta , cum pncnunliasset nionicm futuruni paratum in capuntlne montium , ad qiiem veniurjc esseiit uniTcrsic gentcs ; quia non de ntonle Sina oni genii , sed dc Sion et Jcrusalcm lex et vcrbum Domini proccssurum essct oinnibus gcntibus ; qood manifestissime in Christo ct Chrisiianis vldeinus impletum : paulo post dicit , Et nunc tu , domus Ja^ pob , venite , ambulemus in luce ' Donum ? liic profe- eio dicctis , ot soletis , Nos sumus ; scd quod sequi- |nr , paulisper atlendite, ut cum dixeritis quod viiliis, etiam quod iion Tultis dudiatis. Nain Propliela con- jungit et dicit, Dindsit enim plebem suam, domum israel {Isai. n, 5, 6). Ilic dicitc, Nos sumus; hic vos agnoscite, ej aobis quia ista conimemoraTinins , i^noscite. Si eiiim libenter audtiis, ad Testrum dicun- tur altoquium ; si Tcro indignanlerauditis, ad vestruin dicuiiUir opprcbnum. Dicautur tamen oporlct , sive volcntibns, slve noIeNtibus vobis. Ecce, non ego, sed propbcta qucin legitis , pcr qucin Dcum locutum iion |iotcslis negarc , qiiein de auctorrtate divinarum Scri-

Pi

> Ediii, ob wiqtdtateAi. At llss., Ab inimiitatibus : ciuod r?s;)ondct graH» LXX.

« lla Mss. Atediii, ncscicntes in pccude cclebraiis. no!i% p?r clvrisfwn, qui ai gaus nci^ consccraretur, nan 'ubcha nMrum umnoUaus cU (brittus.

» 6ic i»lures Mss. juxU LXX^Ai cditi, in iHCcm.

|)tiiiarnm noa poicsiis aiifcrre , qucmadinodiim illi Dontiiius iniperavit, exclanrat voliemcnter , et sicul tuba cxaltat roceiu mm {Isai. lViii, 1), vosqiiie in- crepAt, diceiis : Et nunc /u, domusJaeob^temte^ ambulemus in luce Domini. Occidistts Cbristum iii pa* rentibus vestris. Tanldiu non credidistis, et conlradi xistis : sed nondum peristis , qnia nondom do eor |«orc cxistfs ; et nonc habctis spatTum poenitendi , ei nuiic Tcnitc. Olim quidem debulstis, sed et nunc vo- nitc : iiondum flniti sunt dles , cui nondum Tcnlt ulli- mns dics. Aut si vos tanquam domum Jacob Proplio- tam secutos , jam lii luce Domiiii credltis ambubire , domom Israel quain dimisitostendiie. Nos cnim uti-os- que monstramus , et qtios ex illa domo T<icando dis- croTerit , et quos iHrc rcmaiientes diiniserit. VocnTit enlm inde non solum Apostolos, sed ctiam post Chri- ati rcsorrcctionem populum magnum ; uiido snperius jam diximus : dimisit aulcm illos , quos etiain Toa non crcdendo imitamini ; et tos ipsos , qui cos imi- tando In eadcm pcrnicie demoramini. Aut si tos estis qnos inde Tocavit , ubi sunt quos dimislt ? Non C!iltu potestis diccre , quod iiescio quain aliam gcntcro di- miserit ; cum Propheta clamet : Dimisit enim p/eMi tuam , domim Israet. Ecce qood estis , nou quod too esse jactatis. Dlmisit eqim et vineam , de qua exspe- ctaTit ut faceret uvas , fecit autem spinas ; ei mamla- vit nitbibus suis ne phierent super eam imbrcm. Sed etiam inde eos Tocavit , qulbus dicit : Judicate inter me et vfneam meam {Id. t , 2-6). De quibus et Domi- nos ait : Si ego in Bedzebub ejicio dcemoma , filii f#« $tri in quo ejidunt ? Ideo ipsi judices erunt ve$tri (Mattk* xn, 27). Quibus hoc promittcns : Stfi/e6t7», inquitf super duodcdm $ede$ , judicantee duodecim tribus I$raet (Id. xix , 28). Sedcbit iLtque domus Jacob » qnx in luce Doniinl vocata ambulaTit , jiidicarc do- mum Isracl , hoc est , plcbem ipsius quam diiiiisit« Qiiomodo cnim juxta cumdein prophetam , Lap:$ quein reprobaverunt wdificantee , hic factu$ e$t in caput anguli (Isai xxviii , 16 , e( Psat. cxvii , ^) ; nisi qiiod cx circumciiionc etpra^puliopopuliianquam paiictes de divcrso vcnientes , in angulo sibimei tanqiiam in pacis oscuio copulaiilur ? Unde dicil Apostolus : Ipse est etum pax noslra , qui fecit utraque unum (Ephes. u, , i4). Qiii ergo cx donio Jacob sivc Isracl vocantem secuti sunt , ipsi suul lapidi angulari cohxrentes , ct iii Doinini luce ambulantes : quos vero ibi dimisit , ipsi sunt ruitiam aedificantes , et angularem lapidem rcpmbanics.

CAP13T IX. — 12. Dimi$no Judceorum ctariu$ preiy dicta pef Malachiam. Sacrifidum Christianorum ubique in terra et in ccelo o/fertur. Posiremo si hsec vcrba prophe- tica sccuiidum cor vestrum inalium sonsum detorqucre conamini, o Judx*i, coutra salutem vestram resisiciiirs Filio Dci ; si Ikvc, iiiquam, verba sic viiltis accipere, ut cadcm sit plebs et doinusJacobvel Israel, etvocaia ct dimissa ; non in aliis vocata, in aliis dimissa, sed uni • vcrsa propterea vocain, utambularet in luce Doiniiii; quoniam proptcrea cral dimissa, quod non anibiilali:il in luce Doroini ; aut ccrlc sic iii aliis vocala, in aiiis

61

TRACTATIib AOVERSUS JU&iSaS^

dimim, u( ndlto facU separalioiie menix Dominic», ad Clirisli sacrificiuni pertinente \ sub ciftdem vcteri- Lns sacramenUs essent ulriqiie , ei ii scilicet qui in luce Domini ambulanles ejus prarcepla servarunt, et ii qui justitiam respuentes ab eo deserl meruerunt : si hxc ergo sic inteiligere vnitis » quid dicturi estis , ct qoomodo aBum propbetam inteilecturi i qui vobis omnino kanc ampulat vocem, tanta maiiifesiaiione clamanlem, i^ToA m nuhi volimlM in vabh, dkit Donit- nu$ omntpo/^My gt menpcimn nonaedfnam de manibui vestrit. Qula ab aritnte $oU u$qne in occidentem nomen mewn clarum factum eU in gentibut ; et in omni ioco M' crificinm ofertur itomtitt meo , sacrificium mundum : quoniam magnum nomen meum in gentibm, dicit Donu- nu$ omnipotene (Malacb. i, 10, 11). Qua tandem voce tante rernm evideniix rcclamatis ? Quid vos amplips nimis impudcnter exloilitis, ut graviore ruina misera- bilius perealis? iVoii eat mihi vohaUa$ in vobit^ dieit , noii quicumque, sed Dondmu omniffotent, Quid tan- tom de Abrahx semine gloriamini, qul ubicumqiie auditis Jacob aut Israel, aut domum Jacob vel domum Israel, cum aliqua laude dici, contenditis hoc non po- tuisse dici, nisi dc vobis? cum Domiiios omnipoiens dicat, Non e$i mihi voluntoi tn vabh^ H eaeripdum w>m accifnam de mambu$ ve$lri$, Certe bic negare non po* lesiis, non solum ilhim non Hccipere sacriflcium de uumibus vestris^ sed nec tos illl oflferre manibos ve- stris. Locus enim unusestlcge Dominiconstitulus, ubi manibus veslris sacriflcia jussil offerri, prxlcr qnem lucum omnino prohibuit. Hunc ergo locum quoniam pro vesiris meritis amisisiis> etiam aacriflckim quod ibi laiilum iicebat oflTcrri , in locis oflcrre aliis non audelis. Ecceomnino impletum cstqnodail Prophcti, Et $acrificium non acciftiam de mambut vettrit. Nam si in icrrcna Jeriisalem maneret vobis templum ct al- tare, posseiis dicere In eis hoc esse complctum, qoo- lum iHiffuorum intcrvos consiitntornm sacrificia Do- ininus non accepiat; aliorum vero cx vobis alque in vobis acceptare aacrificio , qui Dcl pncccpta cusio- diunt. ttoc noB est air possii drci, nbi nt>!lus omnino veslriim cst, qoi seconddm Legem, qox de monie Siiia proccssit, manibos suis Bacrificlom possit offer- rc. Neque hoc ita pracdiclum ei impletnm csf , ui vos pro|)heiica sententia respondere pemriiltal , Qnia manibtts non offerimus carnem , scd cordc et ore ofierimus laudem, secundum illud In Psalmo : /m- moia Deo taerifieium lttudi$ (P$aL xlix, 14). Eiiam Iiiiic conlradicit vobis, qui dicit, Non e$l mihi volun- ta$ in vobit,

13. Deinde ne exfstimetis, non ofl*ercnlibus vobis, Bcc illo accipiente da manibus vestris , Deo sacrifi- cium noR offferri ; qoo qnhlem ille non cgei, qiii bo- norum nostrorom noifhis faidlget : lamcu qiiia sine sociificio non est, quod non illi , sed nobis olile esl, adjungit et dicil, Qtda ab orietite tole utque in occiden- tem ncmen ineum ciarum ett factum in gentibut ; et in onm toco tacrificium offerturnomini meo, tacrificium

« sic Mss. Ediii vero, pcrtinentis. Forte legendum, pcr- luienus tub Ltsdcm vetctibiit, olo. '

mundum : quomam magnmn nomen memu in gentibut, didi Dominut,ommpoten$. Quid ad b^se respofldeiis? Apcrite oculos tandem ariquando, ct vidoie» ab orien* te sole usque in eccidentem, uou in uoo^ sicut vubis fuent constitotun , sed ih omni ioco oflerri sacri9«> ciom ChristiaQOnim ; non cuilibet dco, sed ei qui isla pracdixit, Deo Israel. Uade et alil>i dicit Ecdesim Sttoy : Et qui eruit te » ipte Deut Itrael^ uiuvew Knvs vocabitur (/«ai. ut^ 5). Serulamini Scriptnras, i|i qui« bus putalis vos habere vtiam a^ternam (Joan. v^ ^). El profoclo baberetis» si Cbristum in eis intelligere* tis , et leneretis. Sed porserulamiiii eas : ipsa) test»- monium perhibent de hoc sacrificio mundo, qu<Hl of- fectur Deo Israel ; non ab una gente veetra» d# ciyus manibus non ae accepturum pracdixii ; scd ab oiuni" bus gentibus, qiix dicunt, Vemte, atceudamm in mo»- tem Donutti (/soi. ii, $)• Nee in uno loce, sicut vobis praeceptum erat in terrcna Jcrusalcm ; scd !& emni loco, usque iii ipsam Jerusalem ^ Nec secundum or<- dinem Aaroo , sed sccundum ordincm llelcliisedee. Chrislo enim dictum est , et de Christo tonto aoie pnedictum cst, Juravit Dominu$, etnon fHenilebiteum^ Tu e$ tacerdot in wteriium tecundum ordiiiem Melcbi* i^dee {P$al. cix, 4). Qitid esl, Jurarit Doininut; nisl, iiiconcnssa veritatc finnavil? et quid cst, non peenite^ bit eum, nisl, hoc sacerdofium nulla omnino ratione muUibit? Neque enlm sleut homine:ii« pamiiet Dcnm : sed Dci dicliur poenitentia, qiiamvis ab ilb> insiituto;, rei cujusqiie mutatio, qux credebatur essc niansiira. Proinde cum dicit, Non pcenilebit eum^ Tu et tacerdot bt mtermm eecundum ordinem Melehitedcc ; sa.tis ostendit eum poenituisse , hoc cst , eum mutare vo« luisse saecrdotium quod constituerat secundum ordi- nem Aaron : sicul de ulroque vidcmus iinpleium^ Nam ct Aaron saccrdoiium jam nuilum esl in aliqim tcmpU), et Christi sacerdotium in sefermim pcrscvcral in coelo.

11. Ad hanc crgo lucem Domini vocat vos Prophe-. la, com dicit, Et nunc /«, domutJacob, venite^ ambu* iemut in luce Domini, T», domut Jacob, quam vocavit et clcgit ; noii Tu, qoam dimisit. Dimitit enim ptebem tuam, dommn ItraeL (Itai, ii , 8, 0). Qnicofnqoe inde venlre voltis, ad hanc perlinebitis , quam vocnvit ; llh carebitls , quam dlmlsit. Lqx qoippe Domlni, in qtia ambulant gcntcs , illa est de qiia idcm propheta dicit, Dedi te in lucem gentlum, ut tie taiut mea utque m finet terroe (Id, xux, 6). Coi hoc diclum cst; niai Clirislo ? de qtio implctiim csl, nisi de Cbrislo ? tioa cst istn Inx in vohis,de quibus idcntldcm dictum cst : Dcdit illit Deut tpiritnm compunclionit ; ocuiot, ut not^ videant ; et auret, ut non audiaitt , utque in hodicrnun^ diem (Rom, xi, 8). Noii cst, Inquam, iii vohis hxcliix • ideo nimia caecitate tapidcm rcprobatis, qui factiis cst iii cnpiitangoli. Ergo, Acceditead eum, et illuminninim ni (Ptai, xxxiii, 0). Qoid csl, Accedile ; nisi, credite ? Qno enim eatis, ut ad eom acccdatis ; ciim ille sit la- pis de quo Daniel propbeia dicil, quod cresceiido lam

* Apud Bcdam, ad iicbr. 7« utqne m ipsa Jcrusatem : id ^% eiiam tn q^sa Jcrusalciii, ia coclo.

05

ADMONITIO IN OPUSCILUM SUBSEQUENS.

6«

magni» ihons ftdns sit , ut impleret univcxsa ti fa- ciem temc (Oon. ii, 55) ? Sic eufm et gentes qus di- cunt, Yemte^ ascendamus in montem Domim, nusquain terranim pergere et pervenire contendunl. Ubi sunt, Ibi ascendunt : quia iii omui loco sacrificinm oflerlnr secwidom ordinem Alelcbisedec. El sicul alios propbeti dicil, Exterfmnai Deut omnes deoi gentium Urrw^ ei adorani eum unusquisque de loco suo (So- phon. iiyll). Cum ergOTobis dicilur, Accedite ad emm : non vobis dicilur, Navcs aut jumenta prrcpa- rate, et Tcstris Ticiimis oneraic, ct dc tam longlnqoo . pergite ad locum obi Deus sacriflcia vcstrx dcvotioiiis acceptet; scd, Acccdite ad eum qui in vestris auri- bos prxdicatur, accedite ad cum qui ante oculo3 -ve- stros gtoriflcatur. Ainbulando noh laborabitis : ibi enim acceditis, ubi creditis.

CAPUT X. — 15. Qua charilate invitaiidi Judasi ad fidem. Hxc, cbarissimi *, sive gralaiiter, sive in-

* Editi, f^aires charisnnd. Al>esl, (ratres, a Mss. nec apod Augustioum facile occumiat juucUe simul bx dwe

dignantcr aodiant Jud.cl , nos iamcn obl possoiiiiSv cuin comm dtlectlone prjedicemns. Nec soperbc glo-i riemtir advcrsus ramos fhictos : scd potius cogiteroiijj cujiis gratia, ct quaiiti miscricordin, et in qua radicc inscrti sunius ; ut non alta sapicntes, scd humilibas cmsenlientcs (Bedaseu Florus, ad Rom. ii)» non cis cum prassoinpilone Insoliando , aed oum iKmort! cxsultando dicamtis ( PsaL ii^ il ), VehitefambulemuM in tnce Donrini, quoniam magnum nomen ejus m gen- tibus. Si enim aiidicrint et obaudicrinl , eront iiiter cos quibusdictumcst : Accediteadeum^ et illuminamin ni (Rom. \\)\ et vnltus vestri non erubescent, S\ :iu* tem audiunt ct non obaudiunt, videnl et invidont, in • tcr eos sunt de quibus dictum est : Peceator vidcblt^ et irascetur; deutibus suis frendety eitabescei {Psat. cii, iO). Ego auteint dicit Ecclesia Cliristo,t«/Nl oliva frum ciifera in doino Domini, speravi in misericordia Dei in asternum, et in sa:culum saxuli [Psat. li, iO).

voccs, fratres charissimif prxter quam ia supf osililiis moaibus.

SEQUUNTUR OPERA ADVERSUS MANlCIIiEOS ,

QUJB AU6UST11IUS TBIIPORB PEESBTTERII AG BPISCOPATUS SUI CONSCEIPSIT.

Hisetiansofai|icitariodezalioniaiopQ8culoniiD,quibasiQ eosdem hsreticos aote suum f resbjteratum ex professo efH^

necoon caeiororum in quibus ipsos obiter quocumque leoqxire reprebeiidit.

ADMONITIO

IN OPUSCDLUM SUBSEQUENS.

f-k :'4J...iiu.

Libromde Utilitate credemli rccenset Augostinus primum eorum quos edidit tempore sui presbyteratus. llanc Yero dignitatem liipponc suscepit sub iuitium anni 39 i ; quod jam alias demonstravimiis iH secundl tomi praelatioDe, ad Augustini epislolas 8, 9, elc«

Opos HoBorati causa scripsii,iit a &lanicba'Orumerroreamicumrevocarct,qiiem olim in eonim laqneos ipse oonjecerat, sicuti sub libri exordium coniitetur. Deceptus fuerat llonoratus spcciosis illis Manicbxorom. pfiW liclialionibus, qoibos sc nihii nisi qu(Hl raiione evidens et aperlum iieret, docturos promiltebant : irridelNil- qae ille iii calliolic» Ecclcsiac disciplina , quod fides bomiuibus iiuperarelur, nec vcrum els ralione demon* straretur. Cum igitor folsa vcritatis specie illusus, non temporalis commodi gratia iiiducius adlixrerct errori. slcqoe magis deceplos ab baereticis, quam harreticus esset ; spcravii Augiistinus fore ul illum ad vcram rcli- gionem adduceret, si roodo ostenderct , Manictoos sncrilege ac tcmere in eos invcbi, qui catholicx fidei ao- ciorltaiem sequcnles, antequam illud vcrum, quod pura mente conspicilur, iniueri queaiit, credeudo prxiitu- iriantor, et illominaturo pra*parantur Dco. id autcm sic prxstat boc in opere, ut Veleris quoqoe Testameiitiv cujus ilii maiime reprebcnsione commovcbiinl iiiiperitos, pairocinium suscipiat.

Augostini labori stodioque optatos erga Bonoratum respondil evcntus ; si lameu is est, ut Rivius arbitratur, qoi ab urbe Cartliagine scribcbat ad Auguslinum circa annum 412, cl varias illi quxstioncs enodandas pro- ponebaL Quamvis enim Honoraius iste necdum B;iptismum percepisscl , illa: tamen qii^e ab eo propoiiuntur qiixsiioues miiiime rcdolent manictixum, nec de Manicbxis nisi ex occasione loquitur ipsi Augustinus, et ian«* qiiam de iis quos ipse censerci kcreticos. Islum ipsum llonoratum, cui Augusiinus epistolam 140 scribit, pre- sLytenim Cassiodoms noncopai : qui forte ad presbyteratum provectus poslea fuent. Loquitur Augustinus in epistola 83, de morte alterius cujusdam Honorati prcsbyteri. Sub fincin quoque vitx sux scripsit epistolam S!^H ad Thabennensem episcopum ejusdem nominis.

De libro subsequente vide lib. 1, cap. 14, Rctractationum, tom. iyCol. 605, n. 1» % vcrbis Jam vero, usqut ad col. 608, ri. 6, verbis^ Idcm videretur cssc. M.

■■

8. AURELn AUGnSTUIII

HIPPONENSIS EPISCOPI

DE.UTILITATE CREDENDI

AD HONORATUM

Contra Maaidiaeos disruiat,'prol)atqae insos sacrilege ac temere in eos ioTehi, qui caibolicx fidei audorilalem sedlieo* tcs, ad inysteriorum intelli«;entian] scse illius subsidio comparant, dum ea ^cr«^unt quae nondum valcnt animo i)erd|icre. scd iinpriiiiis osteadit yeius resiaaientum perperamab Uadem taaereticis reprebeodj.

CAPUT PRIMU.V1.--I. Quo consilio ^ure nonorato uribat, Hierelicw et luBreticii credent ^ non idem. Operit argumentum. Quomodo per MamcluBOt Augusti- nus deceptuB evaeerit, Manichmrum dictum in $u(B seci(s de»ertore$. Si milii, Honorate, unum aiquc iJem videretur esse, bacreticus, ct crcdcns bxreticis homo, tam lingua quam stilo in hac causa conquicscendum luibi csse arbitrarer. Nunc tcfo cum intcr bxc duo plurimum iutcrsit : quandoquidem bflerctieus est , ut roea fert opibio, qui alicujns temporalis conimodi, el niaximc gloriac principutusque sui gratia , falsas ac novas opiiiiones vel gignit vel sequitur; ille auiom qui bujusmodi bominibus credit » homo esl imagiua* tioue quadam vcritatis ac pielatis iUusus : : cniii bm ergo ita sint, non putavi apud tc silenduin essc, quid mibi de invenicnda ac rctincnJa vcritate videalur ; cujus y ut scis, ab ineunte adolescentia magno amore flagravimus. Sed res est longc reniota a vanorum bo- minum mentibus, qui nimis in baec corpomiia pro- gressi aique lapsi, nihil aliud putant esse« quam qood istis quinqtie notissiinis nuntiis corporis sentiunt ; ct quas ab his plagas atque imagines accepcrunt , eas secuin volvunt , etiam cuin conantnr recedcre a sen- sibus;et cx carum mortifera et fallacissima regula ineffabilia penetralia veritatis rcctissime se mctirl putant. Nibil esl facilius, mi charissline , quam non solum se diccre , sed etiam opinari vemm uivenisse : scd quam rcipsa difficiUimum sit , agnosces, ut con- fidoy liis litteris mcis. Qux ot tibi prosint, aut ccrtc nihil obsiot , omnibusqoe omnino quoriim in manus forte dcvencrint, et rogaviDcum, et rogo;et spero ita fore, si bene mibi conscius snm, quou ad bunc stilum pio cl ofOcioso aniitio , non vani nominis appetitione ac nugatoriae osieiitationis acccssi.

2. Est igitur inilii proposiium , ut probem tibi , sl possiin, quod &lanicb3Ri sacrilcge ac tcjiicrc invebaii- tor in eos qiii cnlbolicx fldei auctoritatem seqocntes, anlequnm illiid verum, qiiod pura mentc conspicilur, inlueri queaui^ credendo pnsmuniuntur, et illumin^' luro prjcpirantur Deo. Nosti enim, Honorate, non aliam ob causam nos in tales l»omiiies incidisse , nisi quod sc diceb.int, lerribili aocioritatescparuta, mera * el simplici nitiene edft qiii se audirc Tellent iutrodii*- Gturos ad Deiim, el crrore oraoi liberataros. Qukl enim me aliud cogebal, anaos fere novem, spreta re- ligione qoae mibi puenilo a parenlibus insita erat, ho- roiiies ilbis sequi ac diligenler aoJiro {b) ; nisi qiiod II08 8iip.*rsiitioiio lerreriy.et fidcm nobis apte raiioncin imperari dicerenl, sc autem nullum prcmcre ad fideni, nisi prius discussa el enodata verilatc ? Q lis non hia pollicitaiiouibus illiceretur, pracsertim adolc^ccnlis animbs cupidiis vcri, etiam nonnullonim in scbola doctorum bominum disputaiionibiis supcrbus et gar- rulus : qualcin me innc illi iiiTcnerunl , spcmeiiie» scilicct qoasi anilea fabulaa, clab eis promissuni* aperium el sinccrum vcrum lenerc aUino haurire cu- plenlem ? Sed qu» nirsum ratio revoeabnt , ne apwl C06 penittts h.Trcrcm , ul me in illo grado qiiem vo- canl Audiiorum lenerem, ut bojus miindi spcm alqne iiegoiia non diniilterem ; nisi quod ipsos qnoqoe ani- inadTcrtcbom pliis in refcllendis aliis discrlos ei copiosos essc, quam in suis probamiis firmos el ccrlo» manere? Scd de me quid dicam , qui jam catholicus cliristlanus eram?qu» nunc iibera', posl longissi* mam sitim pene cxbaustus atque arldus ', tou aTidt- taic repotivi, eaque ahius Oens el gcnidns concnssl el expressi , ut id manaret quod mibi sicaflTecto ad re* crcationem sntis essc possd, et ad rpcm reducendam

ADMONITIO rp. DENRaiCTIKORDU.

Ad emendandun librum de Utibtate credendi usi suinos codidlHis Mas. vaticanis quioquc, Gallicanis sepien^ Tictorino, Gennaneosi»CorbcieDsi, Michaelioo, Gistercieosi, Lauduneosi oia:oris Ecdesix, et exeroplari domioi de Mai^a Tolosails» variisetiam lectiooibus trium Belgicorum per ix>vanienses vulgatis, ac tandem cditiooibus antiquis ac pr»* dpuis.

Comparavimus praterea eas omnes editiones iniiio Retr. el Gonfess., I. 1, memaratms, M«

* l^illi ndra Melius aliquol w., mera.

* in excusis , qui mmc uoera Ecctem, At bi Mss., qm mmic ubcra ; omissa voce» Ecclemt* - s Edili, aeidiu. Kmeodaniur a Mss.

(a) Scriptus circiter aonum39i.

(t) vid. Ub. i CooTcss. cap. 1 i, et lib. 5, cap. 14. _

41

t>£ UTILITATfi CiiEDfiNDI, S. Al3€raTlNI

W

viiaB ac salulis. QhmI crgo d« me ipfio dicaw ? Ti| nondiim clirisiianus > qol horlaia meo , cum eo4 veliemcnler exsecraroris, vix adducliis C8 ut audiendi libi alqiie cxplorandi videreniur, qua, qnaiso, alia re deloeiaM es, recoitkire, obsecro te» nisi roagna qua- •(|am pnctttmpiiaiie ic polliciialioiie ratioBum? Scd qoia diu mullumt|ue de impcrilorum erroribus lalis- sime ac velicmcnlissime di-iputabanl, qaod cui?is luO- diocriter erudilo essc racillimnm, scro didici : si quid eliani suorum nobis inserebant , necessitaic rcttiien* diim, cum alia non occiirrerent iii quibus ocquiescere- liius, arbitrabamur. llaque nobis faciebant quod Inel- diosi' atieupes eoleut qui vlscatos surculos propler aquain dengunl % uleitienics aves decipianl. ObruunC cnim, et quoquo modo coopcriuiit alias qnai circa snnl :iqnas , vei Inde etiam formidolosis molilionibus dctcrrcnt , ut in eoram dolos , non dectione , sed Inopia dcctdanl.

. 5. Sed cur non ipse mihi rctpondco , quod ielm lauia^ ae lepidie shnilttudineeaiqiie hojasmodi repre* lionsioncB, In omnes qui aliquul docent, a quofia :idvcrsario efrundi urbaiiiesime ae dkactssime poa- stint ? Sed tib boe pmati aliquid talc insercndum lil- lcrls meiii , ut cos adnioncam, deainant ulibus agare : ui queniadniodum Uie ait, scparatts nugis locomm OMnmunhim, res cum re, cattsa c«m caiisa, rafio eom fathmc coHfligat (Cte^To). Qnare deshianl dicere iUudi qiMNl in ore habent qnasi noceisoriam, cora eoa qiaiFqiie deserucrit qui diutios aadissel , iMmM per iUwH irantitum fteU. Vides enkn tu, mca maxima oira (nam de illia non nimis »stuo), quam hoc inaiie et lacillimum ad reprdiendendttm cuiTis esse possit» Itaque hoc dtsculiendnm dimitlo pmdentiai tiiae. Noq euim vercor ne me arbilreris inltabilatum lunlino, cum vita^ huius mundi cram iinplicalus , tcnebrosam spem gereiis , do pulchrhuditie nxoris, de pompa dl- viitaram, de uianitatc honorum caeterisque noilis el pcmiciosis volnputibus. Ilxc cnim omnia , quod te tftoo laiel, cum sliidiose Ulos audirero, cuperc ei spc* rare noo desislebam. Ncquo hoc eorum dociriiim iribuo : faieor enim el iHos sedulo monere, ut bia caTcantur. Scd modcpme dicere desertum lumine, cum ab bls omHibus umbris rerom rae aTcrterim, soloque victu ad Taletuduiem corperis necessario contciiUis esse dccreverun , illustratum autera aiqoe ruli^eutcm fuisse , cum isu dUigercm et his inTolutus teneror , liominis esi, ut mitissime dicam, minus acute eoiisi- dcraniis res , de quibus kM|ul muUum amaL Scd vc- iMamos ad caosam, si pkicet.

GAH3T II. — 4. liimichffi Velu$ Tatamentum rt* prehendunt apud imperUos, Num beiie nosti quod re- prehcndciites Mauichari caiholicam lldem, et maxiine Vetus Testamentum discerpenles et dilanlanies, com- rorrent imperitos : qoi profeclo nesciunt qualcnus siiii aeciphmda Ula, ei qocmadmodum liausu uiilUer iii vcnas quasi vagicntium adhuc animaruin niedul- lasque dcsccndant. Et quia sunt ibi quasdam qux

* Riliiiy prope aqaam. M Mss., propter aquam : eodam se;uML

suhofleiidani animos igiiQros et negligenles suiy qnm maiiroa tiirba esi , populariter accusari possunt : de» leodi autem populariicr , propter mystcria qux his coiilinenlur , non a mullis adinodum possunt. Qui vero pnucl hoc facere BOTcram» aon amamprQpa- luia ei Iamiferi4a quiedam ia dispulaiiolfti QertamhMi ; ei ob hoc minime noti sunt , nisi his qui eos inslaii» lissimo requirunL De bac igitur Manichsonim iemo* riute , qua Vetus TesUmeutum ei caiholicam fidem reprehendunt , accipe , obsecro , qu» me moTcanL Opto aiitem ac spcro le hoc animo acceptnrum, quo a me dicuntur. Scit autcni Dcus, cui nota suni arcaiia consdeniiio mem, nihil me*in hoc sermone maritmse agere : sed ut exisiimo accipieodum esse , veri pro* baiidi causa*: cui uni rci viTcre Jam diu sUluimus, el incrcdibili soUiciludine; ne mihi errare Tobiseum factlluBum fueril , iier anlem rcctum lenere Tohisettm sit, ne durius hKioar diflicillimum. Scd praesnroo quod et in hac spe , qaa spero vos vtam sapientiaa mecum obienturos , non me deserei Uie coi saora- tus sum : quem dles nociesque Inlueri conor ; eC qooniain propler peecaU mea proplerque eonsueiii^ dinem phgBveiemosarum opiniomtm saociatom oco* lam auima& gerens, inTalidum me esse oogtfosco, sa^ rogo cum lacrymts. Et qnemadmodam post longam coiciutem ae tencbras luminibus vixapenis, «t adhoo lucem palpiundo aiqoe aTcrsando , quam umen de« shlerant» recusantibus, prxsertim si eis sotem istooi qiflsplam ooneiiff ostendem ; iu mihi nnnc erenfl, nen neganii esse ineffabilo quiddam ei singulam anW mde homim quod mente Thlealar ; el me ad eoniem- plandum nondum esse idoneam cum fletu ei gemilnr conQteiiti. Non me ergo deserei, si niht! fiiigo, si oflQcio diicor , si veriuiem amo , sl amicitiam diligii, si mnUum mcluo ne laUaris.

CAPUT IIL — 5. Quadmptex 4eriptura$ Yeterie Te- eUimenti IraeUmdi ratio, Uietoria et aHhU>gia, in Seri* piuri$. Anatagki4 Aiiegaria. Le* nou necesearia niti 0$ qulhu ttft/tt est servitue ac timor, Mysleria in veteri Lcge veUua. Omnis igiiur ScriiHura , qu» Testame»- tuni Vetusvocatur, diUgcnler ram nosse cupietilibua qoadrifaria traditur ; sccundum hisloriam, sceundam ajtiologiam , secundum analogiam , socundum allego- riam. Ne me inepiuin puies , grxcis iiominUHis 0100"- tem. Primiim quia sic acccpi , nec tibi hoc aiiier aodco inlimare qiiam aeccpi. Deinde tu quoquc aiii- madverlis , non cssc hamm rcram apud nos usilalt Domiiia : qux si fabricasscm inierpretando , essom profecto incptior ; si autcm circumloquerer , niinos esscm in disscrendo expcditus. Id Uiitum oro crcdas, quoquo modo errcm , itiliil a inc inflalo ac luiuido fleri* Secundom historiam ergo traditor, cum liofelHr quld scriptum, aut quid gcstum sit; quid nou gestuns, scd Untuinmodo scripium quasi gestum sit. SeeuiH dum »tiok)giam , curo ostenditur quid qua do causa vel factum vcl dictom sit. Secundum aiiatogiam, cum dcmonstraiur non sibi adversari duo TesUmeoU, Veius et Novum. Sccundum aiiegoriamy cum decetvr non ad littcram esse accipieitda qnxdanf qUuc salpu

(»

LIBEIR

sm.i, sod fii;uraic iiitcHigcnda.

!•. His omiiibus modls Dominiis nosler Jesus Chri- stus ei Apofltoli usi sunt. Nam de historia ilkid sum- |itum est, curo objcctum esset, quod die sabbatti discipull cjus spicas e?ulsissent : Non legi$tis, inquit, quod fecii Bmdt cmn mriret , et qui cum eo erant; qw>modo mtrmt in domum M , ei pana propoiiiiomi mmidueamt , ^m non licebat ei nmducm^e , neque eli qm cum eo erant , titit solti iocerdotibui ( Mattk. xu. 5 , 4) ? Ad xtiologbm f ero illud pcrtlnet , quod cum Uiri^us prohibulssct uxorem abjicl , nisi romlcati<K- nis causa, rcUiiumque essut ab Interroganiibus, Moy- scn libello dalo repudii i^crmisissc lieeiiliaHi : Boc^ iiM|nit, Moyifi fecit propier duritiam cordii vntri ( Id. XIX , 8). Hic eiiini causa reddita cst cur illiid u Moysc pro tempore bone permissum sit ; ul lioc qtiod Ci^ristusprxcipiebai, alia jam tempora demon- straro Tiderctur. Horum auiem tcmporum vices, aiqnc ordinem mira quadam divinx. (irovideniia! dis- positione digestufu atque compositum, longuin etC esplanare.

7. Jam porro «nalogiam * , qua utriusquei Tcsta- meiiti congnientiia perspiciuir , qutd «go dicam usos fuisse omnes quorum auctoritati illi ccdmit; cnm secum ipsi gmsiderare posslnt , quam multa soleanl diccre immissa esse Scripturis divinis a ncscio qoi- bus corrnptoribusveriiatisT Uuce tox mihi semper qwklem , etlam (^ura eo» audirem , inTalidissima visa et i : nec mibi soU, sed etiam tibi (mm beiie memini) ei nobis omiiibus , qui paulo majorem diligentiaiii i» jiidicaiido habcre eooabamur , quam turba credenr tium. Nune vero poetetquara mihi soni exposiu at- qoe enodata mulia , qu» me maxime movebani, ea scilicei in quibus iliorum pleromque se jacut, ci quo securius sine adTcrsario , eo eflusius cxsuliai or:itio ; nihil mihi videiur ab eis impudentius dici , vel ui rai- tius loquar , iueuriosius ct imbecillius, quam Scriptu- ras divinas esse corruplas : cum id uullis in tam rcccnii merooria esstantibus exemplarjbHS possini convincere. Si enim dicereni eas sibi penitus acd- piendas non puiasse , qiMMl ab his essent coDScri|>tae, quos verum scripsisse non arbiirareniur ; csset utcum- que lergiversatio eorura reetior , vel error bumanior. Hoc enim de ilio libro fecerunt , qui Actus Apostolo- Tum inscribitur. Quod eoram consUium, cum mecum ipse pertracto, nequeo satls mirari. Non eiiim sapiea- liam bominum in bac re, sed cor mediocre desidero. Tanta enim iiber isle habet, quae similia sflit his qua accipinni, ui magnjo stiiltiti» mihi vidcatur, non ei hunc accipere , et si quid ibi eos oflendii , falsum ai- que immissum dicere. Auisi iaiisoratio iiflpadena est, siciiti est, cur Id Psroli Episioiis , cur m qMatuor Evangeiii ribris et valere aiiquid potant , in quibu^ haud scio an multo plura sini proportiODe, quam in illo libro csse potuorunt, quae a eorruptoribiis inter- jocia crcdi volunt? Sed nimirum iiiud esiquod mihi yidetur, quod peto placidissimo eisereiiissiroo judicio

* in cxcusis, analoma. in Mss. vero, anatoqiam. Refertur ad vorbuiiL uios, quod cum accusaodi casu noo ineie^anl^r iuugiiur.' iric tara, cap. 6, cttjuimodi viimutiu ^uerun.

UNUS. 70

niccum considcrcs. Nosti cnim quod aiicloris sui Manicli:ci per8<Miain in Apostoiorum nuincrum iiidu- ccre molicnles, dicunt Spiriium sancLum , quein f>o- minus discipulis se missnrum esse promisit, pcr ipsum ad nos veuisse. Iiaque si illos Aclus Apostoio- flim acciperent , in quibus evidenier advciiius sancli Spiritus prxdicalur {Act. ii, %4)i Don invenirentquo- modo id immissum esse dicereut. Voluni eiiim iiescio quos corruplores divinorum Libroriim ante ipsius Maiiicba;i tempora fuisse ; corru|nsse autem illos qui Juda^orum lcgem Evangeiio miscerc cupicbanU Hoe autcm do Spiritu sancto diccre nequcunl , nisi forte diviiiasso illos asscrant, ct |iosuisse in suis librie quod contfa fulurum aliquando Manichieum, qui Sfi- riium sancium pcr se missum esse diceret, proferre- lur. Verum de Spirilu sauclo alias plaiiius aiiqiiid eloquemur. Nuiic ad iioc quod iiitenderam redeainus. 8. Nam ei hisioriam Veleris Teslamenti , et »ti<^ logiam , et analogiam in Npvo Testamenlo inveniri» satis, ut puto, cst demoustralum : de allcgoria restai ostendcre. Ipse Liberator nosler in Evaogclio alle- garia utitiir ex Veterc Testamenio : Generatio, inquil, haic iignum quigrit; el nmi dabitur ei ni» iignum Jouee . propheUB, Sicut enim Jonae in ventre ced tribui diebui et tribui noclibui fuit , eic el Filiui hominii Iribui die" bui et tribui noetibM erit iii corde terrce {Matth. xii, 59, 40). Nam quid cgo de aposUilo Pauio dicam , qui etiam ipsam Exodi liistoriam futur» cliri»tiaiiac plebit aUegoriam fuisse significai ad CorinUiios Episiola prima? Nolo aute$u voo ignorare , fratre» , quia patrea tioetrionmee tub tmbe fuerunt^ el omne$permare trmu* ierwUr ei ommee in Jfoyun * baptiaati iunt , tii nif^ir ct in umri : d onmee eumdem cibmn ipiritualem tiia»- ducoHrunt « et onuue eumdem potum epiriiuatem bibe^ runt, Bibebaut euim de spirituali coneequeute eoi pt f ra * ; petra autm ontt Ckriitue. Sed non in pluribui eorum coinpUcuit Dea f : proetrati enim tuni in dmaio. Bmc autem figurof uoilrce fuerunt , iil non amue cnpidi iita- /orift.*i , iicut et illi concufHcrunt. Neque idola coiamuiy Kcut quidam ex i7/ii, iicul icriptum e$t : Sedit populua manducare et biberOt et iurrexerunt ludere. Neque fornicemur , mut quidam ex iltis fomkflti iunt^ et c«- cideruttt una die vigiuti tria nultia hominum. Neque tentemui Chrittum , lictil quidam eorum tenlaverunt^ ct a ieri^entihue interierunt» JSeque mumiuremue , itrnl. quidam ex illii tnurmuraveruni ^ et perienmt ab exler^ ndnatore. Onmia autetu i$ta in (iguracottiingebant im$m Scripta autem iunt ad correplioitem uoeiram , tn i^vos /iaei iiecii/oriiiit devenerunt (I Cer. j , l*li)* Esi ilCH apud Apostolum aliegorit quflcdam , saoe ad causnm maximc periincns, ideo quod ipsi eam in disputando profcrre atque osientare consuenmi. Idem enim Pan- lus dicti ad Galatas : Scriptum e$t emm quod Abra^ ham duiee fitioe kabuit; unum da aneiUa^ei uuum de libera : aed ia quidem quide anaUa^ aeeundMm camem

1 Rditi, m Mouie, Ai Bisi. Juxta grccuro, m Moyien. sle iDfhi coosentleiiies graeci veteres llbri habeut, Bitebaut emm ; ubi ediii, Hmbani auUm. • ui Mss., pmequeme eoi petra, s Editi» bcngpiaciit veo. At uss., compUtcuk.

7!

DE UTILITATE CREDENDI, S/ AUGUSTIffl

fiA.lM €$l; qiri autm de libera, per promnmnem : quas Mir per aUegoriam dicla. Nam hac mnt duo Tesla- menta ; unum quiden{ de monte Sina in mvitulem ge- 'veroM, qnod eU Agar. Sina enim mon$ ett in Arabia^ qui eonfimt ei owe nitnc ctt Jerutalem , et tervU cum filiit tuit. Quo! autem turtnm ett Jerutalem , libera etlT qnce etl mater onmium nottrum (Galai, iv , 22'26).

% \\\c igitur illi lioiiiines niinium mali» diim fni- 6irar€ Lcgem conaiiiur, eas Scripluras approbarc nos coguiit. Altendunl eniin qood diclum est, i:i serviiule esse eos qni sub Lege sunl, ct id uliimum prx cae- leris Tcnlilaiit : Evacuaii etUt a Chritto, qni in lege juttificamini ; a gralia excidittit {Id. v, 4). Nos hxe omnia Tcra csse concedinms, ncc illain legcm neccs- sariam cssc dicimus, nisi ch quibiis cst adhuc utilis servilus : idcoqiie uliliter esse latani , quod homincs qui revocari a pcccatis rniionc non potcrant, tali lege cocrceiidi crant, poenaruni scilicct istarum qux vi- deri ab stuliis possunt, niinis ulquc tcrruribus; a qui- bas gralia Chrisii cum libcrat, non legcm illam da- innat, scd aliquar.do nos obtcmperarc suas ciiaritali, non servire liinori Legis , iimlat. Ipsa est gratia , id esC , bcncficium qiiod non intelligunt sibi vciiissc di- vinilus , qiii adhuc esse cupiunt sub vinculis Legis. Qhos nierito Paulus objurgat tanquam infidclcs , qiiia :i scrviiute, cni ccrlo temporc justissima Dci ^iisposi- liotic subjecti eraiit , jatn per Doniiiium nostnini ic- fruin sc libcratos cssc non crcdunt. Ilinc est illiid ejusdem apostoli : Lex enim pcedagogut itoHer erat in Chritto {Id. iii , i4). Illc igitur pxdagogum dedit ho- iuinibas qucni timcrcnt , qui magistrum postca qucm dHigcrcnt. In qnibus tamcn Legis praeceptis atquc inandatis , quibus nunc Cbrlstianos uti fas non cst, qualc vel sabbaliiiii est, vd circumcisio, vel sacriflcia, et si qiiid hujusniodi est, tnnla my.steria continciilur, ut omnis pius intelligat nihil essc pcrniciosius , qiiam qaidquid ibi est accipi ad liiteram, id est, ad verbtiin ; nUiil autcro salubrius, quam spiritu rcvelari. Inde est : Uitera oceidit , tpiritut wtem vivificat (a). Indc cst : liiptum telamen in lectione Veterit Tetlamenti manet, quod non revelatur, quoniam in Chritto evacuatur. Evn- ciiaCur namque in Christo, noii Vctus Testamcnluni, sed vcLimen ejus; ut |>er Chrislum intelligatnr , et quasi dcnudctur , quod siiic Christo olisciirum aiquc : topcrtum est. Statiiii quippe ideni apostolus siibji(!it: €um autem trantierit ad Chrittum^ auferetur velatncn <II Cor, ni, 6, ii, 16). Noii enlin alt, Auferetur Lcx; aut, Testamentum Vetus. Non igitiir pcr Domini gra* tiam, tanquani tnutitia ibi tegerenlur, abiata suiit ; sed teginen potius, quo utilia tcgebanlur. lloc modo agitur cuni ii8,qui studiosc ac pic,non turbideatque improbe, Scripiuraruin iliaruin sensum rcquiruat, deroonstraturque sedulo et ordo rerum, et causae raciorum atqiie dictorum, ct Veteris Testamenti ad Novum unta congrucntia, ut apex nullus, qui non €onsonet, relinquatur; et figurarum tanta sccrcta, ut , ouiiiiaquaeinterprctandocruuntur, miseroscsse co-

gant faicri , qui lia>c volunt anic condemnare , ^uam discerc.

CAPUT IV. — iO. Triplex error Ugentium, Sed ot, oinissa intcrim aliitudine sciciiiix , sic agam leeiiiii, quomodo agcnduin nrbitror cum familiarl iiieo; 1d e^t, siciit ego possum, nou sicui doctis^mot viros posse miratus suin : tria genera snnt errorte , qailm homincs errant , cum aliquid legunt. De singulis di- cam. Primuro gonus cst , in quo id quod faliuni est vertim putatur, cum ajiud qui scripsit putaveriL AI* tenim est, quamvis non tamlaie patens, noA laniea minus noxiuin , cuni id quod falsuro esl verom piita»^ tur, id timon putatur quod/^tiam ille qui scripBil pn- tavit. Tcriium est , cum cx alicno scripto Inlelligiliir aliquid vcri, cum hoc illc qui scripsit nou InteUexerit. Iii qiio gencrc non pnrum cst ntnilatis , inio sl dill« geiilins coosideres , totiis lcgendi fructus est Inleger. Priiui gcucris exemplum est , ut si qnisquam , verbi grntia , dicat cl crcdal Rliadamanthuin apiid iiifcm audire ac dijudicare cnusas mortuorum, eo qaod Mnronis in cnrminc id legcrit {jEneid, ^b, 6, nen, 566-509). Ilic enim errat duobiis modis ; qaod el rcm non credendam crcdit , neqiie id putamlus esl erMi- disse ille quem legit. Altcrum gcniis aniinadTerli sie poiesl : si quis, quia Lucrctius animam e v^tomis cise scribil , eamfiuc post inortem in casdero aiomo« solvi atqiic interirc , id vcriim ac sibi credendom arbilre- tur. Nain et hic iion niinns nilser est, st de re UmUi id qaod falsum cst pro cerlo sibi persoasil ; qaanqoam Id Lucretius , ctijus libris decepias esl, opiiiatiK sH. Quid enim hoic prbdest de aucloris sentenlia eemmi esse, quando sibi cum non per quem non emrel \ trd cum quo crrarel, elegerit? Tcrtio generi esl illad ic- comroodatum : si qois Epicorum , leclo ^iis in libris ali(|iio loco obi contiiicniiam laudat i in virtnte ilhmi summum bonom posoisse asscvcret, et idco non etsa culpandom. Iluic etiam quid obesi error Epicori , tl sumroum bonoro hoininis voluptalem illc corports cre- dit ; cum isle non se dederit tam turpi noxi.Tque aeiw tcr.iix , neque ob aliam causam ei placeat Epicoraa, niiii quod eum seiislsse non pulal , qnod sentiri non oportcat? Hic crror non niodo huinanos esl, sed saepe c:iam hominc dignissimus. Quid eniro , si roihi dc ali- quo qiicin diligerem nuntiaretur quod sibi, cum cssel barbaius, pueriliaro atque inrantiaro ita placcre mol- tis audicntibus dixcrit, ut eliam juraverK se similitcf vellc vivcrc, idque itn mihi prubaretor, iit iropudenter negarem? num reprehendendus viderer,si euro exi- stiniarcm, cum hoc diceret, significare f ololsse, sibl placcrc innocciiliam, et abeis qoibos honiinoro ge- nus involvcrctur cupiditatibus aniroum alienum, et ex eo illuin roagis magisque diligerero, quam antcn diligebam; ctiamsi forlnsse ille in puerorum aetatibus liberlatem qoamdani in ludendoct cibandoaiqoe igna- vom otium siultus adaniassct? Fac ^.lim euin esse defunctum postquam hoc mihi nuiitiatum cst, necln- tcrrogari a me potuissc quidqu.im, ut aperiret senlcn*

{a) 1 Ketr., cap. U, n. i.

' Hic, in anlc edills oroissa cral par:icu!a negnns.

liam stMD ; tm^M ^N<|wawi tan inprobiis qui niilii tucGcnserei, cum honiinis laudarem propogilum ti volunuiein per itla ipsa verln qtiae acccperam ? QuiJ, quod etiam juslus reruni cxiaimilor non dubiiarel fortasse lautlare opinionero ac volnniaiem meam, cum el innoceniia mihi placeiei, cl iionio de bomine ia re dubia bene poiius existimarein , cum etiara male U* ccrei *? -

CAPUT V. — il. Trei teriflwanm quarumque i^ifferentia, Ecciema clholica erroris iecundum uUum kwdum ex pra:dicli$ redargui non poteit in YeUrit Ta- itamenti leclione. Qux cum iU siiit, audi etiam canim- dem ftcripturarum loiidem conditioiics et dilTereniias. Nam necesse esi lotidcm occurrani. Aut enim ittilii«r scripsit quispiaro, et non util ter ab aliquo in.elligi- lur : aut utruroque inutiliier fit : aiii uiilitcr intelligii lecior, cum ille contra, qiii legiiur, scripserit. Horum Irium primura non improbo, ultimum iion curo. Nam nequc possum reprehondere boiiiiii(*m qtii nulla sua culpa inale iniellecius est ; nec iiudeslc iial»erc (|iiein- qtiain legi , qiii vcruiu r.oii vidcrit , cum ol)csse le* gciitibus iiiliil viileam. Unum igiiur gcnns esl pro- balissiinum» ei quasi purgatissimiim , cum ci boiia icripta sunt» et in bouaro partcm accipiuntiu' a legcn- tibus. Id quoqiie tamcn adhuc in duo dividiiur ; non eiiim penitus excludit crrorem. Nam evenit plerum- ciuo, ui cum benc senserit scriptor, beiie eiiam leclor sciiikii ; sed aliud qiiam ille, ei sx|)e melius» 8a*pe in- ferius, uiiliter lamQn. Cum autem et boc seniimtts quod ille quem legiuius* ei id esi viiai bene agendiB aocom« modatissunum» cuqiuUiissinie sese habci veritas, nec allttiide aperiiur falsii^iis lucus. Quod geoMS eum de rebus obsciirissiaiis lectio esi, rarissimum omnino est ; neque id, mea seateniia , liquido sciri , sed lan- iuinmodo credi potesi. Quibus euim arguniciilis ab- setitis vei mortui bominis voluutatem iia colligam, ui de illa jttrare poesim ; cum eiiam si pReseiis iutcrro- gareiur, multa esee poeseat, qu.T, si malus iioii essei, officiosissime absconderet? Illwl autem nibil ad rem cognoscendam. valere arbiiror , qu;ilie fuerit ille q«i scripsii : bonestUsime latnen bonus credltur » ciijus lilteris gciieri buinano posleriiati(|ne e<ui8ultum esi.

12. QiiaiiiiibreM vrllem niibi isti dicercBt, in qiio gcnere |)onani £oclesi:e cailioiicai, quem putant, er- rorcni. Si in primo, grave onmino criiiicn : sed de reiisioBem loiigin(|iiain nuii req^iirit ; saiis est eaim iiegare iia ncn inielligt're , ut illi , cum iiivehimiur, exisiiinaal. Si in socuudo , non minus grave est : sed eadem voce n-fi^llcniur. Si in terlio, nuUum crimen cst. Agr, ac deinde Scrjptiiras ipsas considera. Quid eiiim hbris el\iiciuDt Veleris, qiiod diciiur, Teslamen- ti ? Numi|uidnam quod boni eiini, sed nale inielligan- tur a nobis? At oos ipsi aon accipiuni. An quia aec boui sunt, nee bene accipiuniur? Ai boc siipcrior de- fensio satis expugiiai. Aji ilbid diceni : Quamvis beae a vobis accipiantur, mali suni tamen? Quid esi aliud vivos , cum quibus res agitur , adversarios absolvere,

' Uv., matediceret. Melius Fr. el Mss., male Hceret :snp- jJo^ exihtunare.

Sanct. August. VIII.

UNUS. 74

atq^e olim meriuoA, cum qiiibus nulla contcnliu esi, accusare?Egoquidero illos virosetomnia uiiliterme morix mandasse, et magnos ac divinos fulsse, ei illaui legem Dei jussu ac voluntale promulgatam esse cl condiiam crcdo : et id ^ quanquam perpauca ejus ge- ncris librorum sciam , persuadere tamen facile pos- sum, si mihi aH|tius et minime pertinax animus ad- bibcatur ; atquc id laciara, cum copia nobis data fuerit bcnevolarum aurium ac meiitis 111» : scd lioc cum po- teio; nuiic autcm nonne mibi saiis est, qiioquo modo se ista res haboai, decfptum non fttisse?

CAPUT VI. — 13. De Scripturis non credendum expotitoribus earum inimicie. Tesfor, llonorate, con- scicnliammcam, et piirisanimis iiihabitanlem I>eum« nihil me existimare pmdeniius, castius, religiosius, quam sunl illse Scripturu) omneSy quas Testamcnti Veleris nomine catbolica Ecclcsia retinei. Miraris, no- vi. Non enim dissimulare possum, longe aliter nobis fuisse pcrsuasum. Sed nihil esi profeclo temeritaiis plenius ( quse nobis tunc pueris inerai }, quam quo- rumque librorum expositores deserere» qui eos se leaere ac discipiilis iradcre posse prontentur, etco- nim sententiam requirere ab his qui condilorilms illorum alque aucioribus accrbissimiim, ne>cio qu;i cogcnle caiisa, bellum indixcrimt. Quis euim silii uiiqiinmlibros An^tolclis reconditos et obscurosab ejus iiiimico exponciidos putavit ; nt de bis lo^iu^ir disciplinis, in quibus lecior foriasse sino sacrilegio labi potest ? Quis denique geometricas litteras Ar- cbimedis legerc, magistro Epiciiro, aut disccre vo- luit ; contra qiias ille multum pcriinaciter, nihil en- rum, qaaniiim arbitror, inielligens» disscreliai? Aa isUe Scripiune Legis planissinuc siinl, in quas isti quasi vulgo exposius impetum raciunt frustra et uia- niter?Quimihi siinilesvideutiirilii muIiercuLc, qiuim iidem ipsi solent deriderc, qux irata quod ei sol isle landaretnr, et a manicbaea quadam fcmina colendns. commendaretur, ui crat religiose simplex, coneit:! exsilivit, et eum locum .quem sol pcr fencsiram i|Iu- suravcrai, crebropedepercutiens, Eccesolcm deuiii- quc luum calco. clamare cqDpit : stulte <uiiniiiO atqiie nudicbriter ; quis negat ? Scd mmne libi tales viden- tiu* isti» qui ea quscuon intcUigiuil, aiii ciir,aiit omni- no qualia siint, quamvis jacenlibus similia, subtilia taiRcn intclligcalibus alquc divina, magno iuipeUi orationis maledictisque Liceraulcs, quia eis impcri- ti plaudunl, aliquid se pruriccre exisiimant ? Quid- qiiid est, mihi cnnie, in Scripinris illis, aliuui el di- viuumest: inest oiniiino verilaS, ct reficicndis in- stnurandisqiie aniiuis ^jcommodatissinia disciplina ; et plane ita modificata, ui nemo inde hnurirc iidu possii quod sibi satis esty si modo ad hauriciiduni devete ac pie» ui vcra reiigio poscil, nccedat. Qmul uttibi proben, multis ralionibus et longiore 01 a- tione opiis est. Agendum eium tecnm prius esi» iii auctoree ipsos non oderis, deinde ut tnes : ci lice agcndum quovls elio modo potlus, quam expnnen- dis eorum sententiis et litleris. Proptcrea quia sl Virgllium odissemus, inio si non eum, priusquaiii

(TroisJ

75

DE UTILITATE CREDENDI, S. ALGUSTLM

76

kilelloclus <i{iiu>i, majvftiDI nostronim commendaiio- nc diligcremus, nunquam nobis saiis fiercl de illls ejus quaestionibus innumerabilibus, quibus grammati- ciikgilari eiperlurbari solc.iit : nec audiremus liben- ter, qui cum ejus laude illas expcdirct ; sed ci favc- rcmus, qui per eas illum crrasse ac dclirassc cona- relur oslcndcre. Nunc vero cum eas muUi ac yarie pro suo qui,sque raptu apcrirc concntur, his pntis- simum plaudiiur, pcr quornm cxpositioncm mclior Invenilur pocia, qui uon soUnn nihil pcccassc, sod niliil nonlauilabililcr ccciiiissc, ab cis ctiam qni il- Imn non intelligunl, crcditur. liaque in quansliuncula magistro deficicnli, ct qtiid respondoat non iiabcnti, succcnscmus potins, quam illum mutum vitio Mto- nis putamus. Jam si ad defcnsionem suam pcccatuni tanti auctoris asserere volucril, vix apud cujn disci- puli, vel datis mcrccdibus, remanebunt Quaniuni crat ut siinilcm bcnevolentiam pr:i;bcrcmus cis, pcr qnos locutum cssc Splritum sanctum tam dininrna vetiislalcrirmntumesl? Scd scilicct intciligcntissimi adolcsccntcs, ct miri ralionum exploratores , non evululis saltcm illis Littcris, non quxsilis mag sliis, non alittuantuni nostra tarditatc accusala, non dcni- quevcl mcdiocri cordc concesso cis qui ojiismodi Litteras (icr tolum orbcni lain longo lcinpore legi, <;u8todiri, traclarique volucrnnt; nibil apiid illos crcdcndum putavimus, eorum qni istis iniinici infe- fctique sunt voce commoli, apud quog falsn pollicita- tioncrationisinauiita millia fabularum crcdcre et -colere cogcrcnmr.

CAPUT Yll. — 1 i. Qumenda vera religio. In eis qnarenda qui execUunl,fani(e celebritale et omniumoc' cupalione populorum. ObycUtri [ruslra, apud pauco* esse veriiatem, nec qwerendam in mnUiindine CuUioU" €onim. Temere visum Uonorato^ absnrda qucedam tradi ♦Ji calholica religione. A tcligione qnanrenda apud Cn- tholicos nilul prohibebat . Cum inquiritur vera religio^ sumendum exordium a catholica Ecclesia. Scd nunc qnod inslitui peragam,sipossum,et sicapiidtc ngani, ut (idcm ciitbolicam non intcrim apcrinm, scd r.d ftcruUinda ejus magna mystcria, eis quorum animac sil^i curxsunl, spem divini fructus et invcnicnd.c vc- ritatis ostendam. Ncino dubitnt cum qui vcram reli- ^gionem requirit, aiit jnm crcderc immortalcm e>sc animam cui prosit illa rcligio, nut ctiain idijistim in eadcm religione vellc invcnire. Aninuc igiiur cnnsn oninis religio : iiam corporis natura quoquo inodo se lial>eat, nullam curam ac soUiciludincm incutit ci, pracscrtim post mortem, ciijus anima lenucrit quo * bcata sit. Animae igitiir causa vcl solius- vel maxiinc vcra, si qua est, rcligio constitnia est. ll:cc auteni onima, vidcro quam ob causam, et obscurissimum essc conflteor, errat tamcn ac stulta csi, ut vidcmus, doiicc adipiscatur pcrcipiaiqnc sapicnliam, ct fortas- se ipsa cst vcra rcligio. Niim lc ad fabulas niitlo ? numaliquid cogo te temere credcre? Animam no- •tram dico errore ac stuliitia iiTctitam ct dcmersain, viam, si qua est, quaercre Terilatis. Si hoc in tc non €11, da vcniam, ctparliciparomcriim. qtrrso, «capicn-

tinm tuam : sin id qnod dico agnosris iii te, skniil, obsecro, qiixramns veram.

15. Puta nos adhuc nemitiem jmdissc ciijiitpiam rclgionis insimiatorcm. Ecce res nova cst a notiis ncgoiiumque siisccptum. Quarrcndi snnt, creilo, hti- jus rci, si iilla est *, professorcs. Fac nos reperisse alios ariud opinantcs, et divcrsitate opinioniiui ad se qiicmque tralicrecupicntes ; sed inter ho8exc»'llere fanuc intcrim cclcbritnte qtiosdain , atiue omuimn peneocciipationc pf^piiloriim. Utrum isti veruin ris- nr^nnt, inagna quTsiio cst : sed noniie prins sinit cx ploratidi, ut quamdiu crramus, si quidein bomiii4*8 sninns, ciim ipso gcncre biimano erraro Ttdeatnnr f

f G. At cnim apud paucos quo&dam e^t veritas. Scis crgj jamqux sit, si scis apiid qiios sit. Nonnc di\c- ram paulo anle, ul qunsi rudes quxreremns ? SiNt si cx ipsa vi verilatis paiicos eam tenere conjectas, qui vero sinl, nescis ; qnid si ila pauci sant qiii ve- rumsciunl, uiauctorii.-itesiia multitiidiiiem leiie:iit, iinde se in i!la secrcta expedire et qiiasi eliquare paii- citas possit ? Nonne Tidcmos qoam paiici sifminoiii cloquentiam Ciinseqiiantur, ciim pcr totum •rlM*iii rhetorum scliolx adolcsc^ntium grcgibus pcrstrcpanl ? Numquidiiam imperitorum perterritl muItitiidiHe , quicumquc boni oratores evadere voliint, CaKilii sHii potius, aut Erucii orationibiis, quam Tiitlianis iiav:m- dam opcram existimant ? Ila^c appetunt omnes, qn^e majorum auctorilate Qrmata sunt. Eadcm imperdo- ruin turbx disccre moliuntnr, quae a paiicis doeiis disccndu rccepta sunt : asscqirantar autcm perpnuci, agunt pauciores, clarcscunt paucissimi. Quid, si lale quiddam cst vera rcligio ? Quid, si multiludo impe- ritorum frcqiientat ccclesias, scd nulliim argiimcntnm csi, ideo neminem 111.8 mysteriis factiim esse perfe* ctum T Et tamen si tam pauci studerent eloqaenti.T, qaam pauci sunt cloqiientes, nunqaam ii08 parenica noslri magistris talibus^ comnfendandos paiarent. Cum igltur ad hxc studia nos multltudo inTitaveril, qux imperitorum parte copiosa e.-t, ut Id quod panci adipisci possunt adamaremus ; cur nobis esse sinii- lcin in religione nolumns cansam, quam cum magno animo) dlscrimine fortasse coiitemniinas? 5i eniin verissimus ct sinccrissimus Dei cultus, quamvis slt apod paiicos , apiid eos tamen est quibas multititdo, quanquam cupidiutibus isTolnta et a pnritate hilel- ligeniiue remota , consentit ; quod lieri posse quls dubitct ? quxro, si quis temeritatcm vecordianiqne nostram arguat, quod non apud ejiis magistros ejin diligeiiter iuvestlgamiis, cujus inTcniendae nobis ma- gna cnra iiicst, quid respondere posslmus? Deier* ruit me multitudo ? Cur ab stadio artiuro liberallnm, vix hnic pricscnli vlfe aliquid commodi aflrerenlinm ; cur ab inquirenda pecunia ; curab lionoreadi))lsceii- do ; cur denique a comparanda et relinenda liona valetiidine, postremo curab ipsa bcaiaR vila; appeti- lionc ; cism his oinncs occiipontur, pauci excrlhint, nul!a dctcrrnit innliitndo?

» sola oiUtio l.ov:jaiensium, si nntta est. Meriduae.

77 I IBER

17. Atabsurda ibl dici videbantur. Quibos asse-

rentibus ? Ncmpe inimicis, qaalibct causa, qualibet

ralione» non enim hoc nunc quneritur, timen inimi<

cis. Cum legercm, pcr me ipsc oognovi. Iiane esl ?

Nulla imbutus poelica disciplinaTerentianum Maurum

sine magistro attingere non auderes ; Asper, Cornu-

lus, Dooatns et alii innumerabiles requiruntur, ut qui-

Sibet poeu possii Intelligi, cujus carmina et tbeatri

plausus videnturcaptare: tu in eos Libros, qui quo-

qno niodo se habeant, sancti tamcn divinarumque

reriini pleni, propc totius generis hiimani coufessio-

ne dlflaniantur, sine duce irruis, et dc his sine pnc<

ccptore audes ferre sentcnliam ; nec si tibi aliqua

occurnint quse videaiitur absurda, tarditatcm luam

et putrcrnctum tabe 1 ujiis mundi animiim , qiialis

oinniiim »tulloniin cst, accusas potius, qiiain cos qiii

fortasse a Uilibus intclligi neqiicuiil l Quxrercs ali-

quem piiimsimul ctdoctum, vel qiii taliscsse muUis

consentieiitibus diceretiir, ciijiis et prxccpiis indior

et doctrina peritior (icres. Non f.icile reperiebatiir ?

Cuin laiK)rc invesligareiur. Dccral in ea tcrra (|iinm

iiicolcbas ? Qu.T causa ntilius cogorct peregrinari ?

Iii contincnti prorsus latcbal, aut non cral?N.(vi-

garetur. Si in propinquo trnns ninrc non iiiveniebatur,

progrcdorcris usqiie ad illns terras, iii quibus ca quoe

illis Libris contiiiciiliir, gesta cssc dicuiitur. Quid tale

focimits, I1onoraie?Et tnincn religionem forlasse

sanctissimam ( adhuc eiiimquasi dubilandum sit lo-

quor ), cujus opinio totum jain terrarum orbem occu-

pavit, miserrimi pucri pro tioitro arbitrio judicioi]iie

damnavimns. Quid, si ilia quas iionnullos imperitos

in eisdem Seripturis videiitur offendere; eo sunt ita

posita, utcum res abborrenles a seiisu qualiumcumque

hominum, ncdum prudentium atque sanctorum, lc-

gerentur, secretam significationem multo studiosius

quarreremus ? Nonne ccrnis, ut Catamilum Bucoli-

cerum ^ cui pastor durus efQuiit, coneniur ho-

miiies iiiterpreiari, et Alexim puerum, in quem Pla-

to etinih carmcn amatorium fecisse dicitur » nescio

quid niagnum significarey sed imperitorum judicium

fugere anirinent; cum sineullosacrilegio poeu iiber-'

rimus videri possit libidiiiosas cantiunculas edi-

disse ? iS. Scd revera revocabat iios atque prohibcbni a

qua^rendo, aut alicujiis legis sanctio, aut aders.in-

tium polentia, aul sacraturum * pcrsona vilis, aut

fama turpis, aut institutionis novitas, aut occulta pro-

fessio? Nihil lioruni est. Omnia divlnn el humaiia juri

permittunt quxrere catholicam fidem ; teiiere autem

ct colerc, per humanum certe jus licct, si de divino

quamdiu erramus, inoertum est : nemo imbecillila-

lem nostram terrct inimicus (quanqnam veritns atque

anini:r salus si diligenter qnaRSita, ubi tutissime licet,

inveiita non fiicrit, ciim quovis discrimine quxri de-

bcat) ; omnium dignitatum ct poteatatum graiteii buic

* Ediii, catimihm Bvcolicun*. AtMss.» CaUufnUHm Bueo- /icorKm.caiaiiiliushicquo nouiineiiucr meritorius vocattir, inieiligetidus ii se Alesis puur, de quo VirgiUus tn Bucolicis, Fclog. 2.

* inus Micha.>li'ius codcx, sectatorum.

UNUS. 1t

divino cultui devotissime inserviant ; bonestksfmuiii est religionis nomen, et praeclarissimuni. Quid Im'^ pedil tandem perscmtari atque discutere pia et seduU investigatione, utrum hic sit iliud quod sincerissime nossc et custodire paucos nccesse est, etiamsl om- nium in Id gentium volunias favorque consplret T

19. Quac cum ila sint, fac nos, ut diii, nunc pri« mum qnxrere cuiiiam rdiginni animas nostras pur- gandas instaurnndasqne tradaiiius : procul dubio a catholica Ecclesia sumendum cxordium. Plurcs enim jam Christiani sunt, quam si Judxi simulacrorum culleribus adjungantur. Eorumdem antem Christia-- norum, cum sint haereses plurcs, atque omnes se. catholicos vdint vidcri, aliosque prxter se hxreticos nominent, una esl Ecclesiay ut omnes concedunt; si> totum orbem considercs, refertior rooUitudine ; uC. autem qoi noverunt affirroant, eliam veritate sincerior . cxleris omnibus. Sed de vcritate alia quassiio esC : ; quod autem quxrentibus satis est, una cst Calholica, . cui hrereses alise diversa nomina imponunt, cum. ipsx singule propriis vocabulis, qusc negare non au- . dcant, appcllcntur. Ex qiio intelligi datur, jiidicaiiti- . bus arbitris qiios nulla iin|)cdit gratia, ciii slt * ca- iholicum nomen, ad quod omncs ambiuut, tiibucii- duni. Sed ne id ioquacissime aut superfluo qnispiam . disserendum putet, una est certe, in- qua ipsae quo- . dain modo etiam humanae lcges christians sunL. Nullum ego hinc prxjudidum fieri volo, sed exordium quxrcndi opportonissimum judico. Non eiiim m»* tuendum csi ne vcrus Dei cultus nullo proprio robor6i innixus, ab eis quos fulcire debeaty fiilciendus essc videatur : scd certe perfectae felidtatis est, al polpe-| rit ibi verum invcniri, ubi et Inquisitio ejus er.roiea*» tio securrissima est : si non potueril, tum defmmi . alio, quocuniqne periculo, adeundum atque rtma» . diim,

CAPUT VIII. — iO. Qua Au^tinui tria venmt ad catholicam retigionem, His igitur constitutis, quac, vs opinor, ita justa sunt, utobtinere apud te isuro eau- sam quovis adversario debeam, edam tibi, ut pos- sum, ctijusmodi viam usus fuerim, ctim eo animo quxrerem vcram religionero, quo nunc esposui esse quxrendam. Ut cnini :; vobis trans niare abscessl » jam cuncubundus atquo hssitans, quid mihi tenen- duin, qu*d dimittendum esset : quae mihi cuncutio Ir dies major oboricbatur, ex quo illoro hominem («)» ciijus nobis adveiitns, ut nosti, ad explicanda omnia quae nos inovebant, qoasi de ccelo promittebalur , audivi ; eumquc, excepU quadam eloquciitia, taleni quales cxteros esse cognovi : rationem ipse mceuni habui magnamque deliberationem jam in lulia eon- stitutus, non uirum manerem in illa secta, iii quam me incidisse pcsnitebal, sed quonam modo veruiii inveniendum essety in cujus amoreni susiiiria roe:i nulli rodius quaro tibi noU sont. Sxpe milii videba- tur non posse inveniri, magnique fluctus cogitationuiii mearum in Academicomm suffragium fcrebantur.

i KonnuUi ^tes., auod ri »L

(a) Fauttum» ex hb, S Couless., cap. 6.

*\

tepe rmus InlueM, quanUim potcram, menlcm huroanam (aro Tivacem, tam sngacero, tam perspi- eacem, non putabam lalere Tcritatem, niai qiiod in ea quxrendi modas laleret, eumdcmque ipsum mo- dum ab aliqiia divina auctoriutc csse suroendam. Restabat qu:erero quxnam illa cssct auctoritas, cum in lantis dissensionibiis se qoisqne illam traditurum pollicerctur. Occurrebat igitur incxplicabills siWa, cui demum Inscri multum pigebai ! atque iiiter liacc sine nlla reqnie, ciipiditate rcpcriendi vcri animiis agiia- batur. Dissuebam me Umen magis magisque ab istis, quns jam desercre proposuerAm. ResUbat autcm aliiid niliil in laniis perlculis, qiiam iit divimin pro* .Tidenliam lacrymosis et miscrabilibus voctlius ut opem mihi fcrret, deprccarcr. Atque id scdulo facie- bam : et jam fere mo commovcrant nonnull c di>po- tationes Mediolanensis episcnpi (a), ut noii sine spe aliqna de ipso Yelere Tesuinrnto miilu quaDrorc cu- perem, qu», ut scis, nialc nobis coinnicndaU cxse- erabamur. Dcerevcramquc lamdiii csso caiccbuincnus in Ecclesia, cui iraditus a parentlbus eraini, donec aul Invcnirem quod vellem, aut mibi pcrsuaderem non esse quasrcndum. OpporUinlssimum ergo me ac ▼alde docilem tunc invenire possct, si fuisset qui posset doccre. H :)C ergo modo et simili anim» lu» cura si ' dlu te quoque affcctum vides, et si jam satis libl jacUius vidcris, flncmque hujusmodi laboribus Tls imponere; sequcre viam caiholice disciplinae , qnae ab ipso Clirisio per Apostolosad iios usqtic ma- navit, et ab liinc ad posteros manatura esl.

CAPI3T IX. — 41. CathoUca Ecclesia venieniibui ynBcipil fidem ; h(Bretid promiUunt rationm. Nihil viiii tm nt fide, atque inter credenUm et credulum {tfuod nomen cuipm datur) plwrimum iMeteue. Ridicu- liim, inquis, islud est, cum omnes hanc se pro- fiteaiiiur tenere, ac docorc. Prolltentur hoc omnes lucretici, negare non possum ; scd ita ut cis qiios illecUnt, raiionem sede obsciirissimis rcbns |K)tli- ccantur redditiiros : eoque Gatholicam maiiiiic cri- luiiiantur, quod illis qui ad eain venitint prirctpitur ut cfcdaiit; se autem non jiigum credendi imponere, sed doccndi fontem aperirc gloriautur. Quid, iiiqais, dicl potuit, qiiod ad eomm laudem inagis pertine- rct * ? Non iU est. Hoc euim faciunt nullo roborc prxdiii, sed ul aliquam concilient multitudiiiem no- iiiiuc raiionis : (pia promissa Daluraliter anima gau- «ict bumana, nec vircs suas valcludinemque cunside- raiis, saiiorum escas appetendo, quoe maie oommit- liiiitur itisi valentibus, irruit in vencna fallcntitim. Nam vera religio, iiisi credantur ea qiia: quisquc p >stea, si se bene gesserit dignusquc ftierit, assequa- tur ati|ue percipiat, et omnlno sine ' quodam gravi aiictoriiatis impcrio iniri rectc niillo pncto poiest. S2. Sed qiixris fortasse vd de hoc ipso aliquam

9U

t Edltio Lov. omUUt, it; cujus looo Er. et Mss. habeofty

DE JTILITATC CREDENDi, S. AUGUSTiNI 80

aocipere rationcm, qiia tihi pcrsiiadeator, nonprins ratione quam fide te csse duceiidum. Quod facile potest, si modo a^uom le praebcas. Sed ut cummodc flat, volo quasi respoiideas Iiiterroganli : et priiiio dlcas milii, qiiare libi videatnr non esse crcdendum. Quod ipsa, inquls, crcdulitas, a qua creduli oomi- nanCtir, vitfum quoddam mlhi vidctur esse : alioquln hoc nomcn non pro convicio objecUre solercmus. Nam si suspiciosus In vitio cst, eo quod non com- perla suspicntur ; qtianto mngis credtilus, qiii hoc a suspicioso dilTerl, quod ille incognitis aKqiiam» ibie nullam tribuit dubitationem. Interim accipio haiic opiuioncm ac dislinctionem. Sed scisciiam curiosuni non nos solerc appcllare sine convicio ; studiosum Tcro etiam ciim laude. Qnamobrom aitcnde, si |ila- cct, etiam intcr hxc duo quid tibi distare videatur. M certc rcspondes, quod quamvis uterquc agatur inagna cupidiutc noscendi, curiosus tamen ea rcqiiiril quae niliil ad se atiinent; sludiosus auiem conira, qu:c ad sese attincnt rcquirit. Sed quia noii negamus ad lio- minem perlinere conjugem ac libcros et corum salii- tem ; si quispiam peregre posiius, queinadmoduni valeant ac sesc aganl sua conjuz ac liberi, omnes iidvcnicntes scdulo pcrconictur, inagna uti^ue diici- tiir cupidiute noscenili : ct umen liunc stiidiosum Don vocamus, qtii ct magnopere scire vull, ct ca quje ad se maximc pcriiiient. Quaro jam iiitclligis co va- cillare isUin dcflnliioiicin siudiosi, quod omnis qui- dem sludiosus ea nossc vult quoc ad se pcrtincnt, ntm tamcn omnis qui id agit studiosus vocaiidus cst ; scd is qui ea qux ad aniinuni nutricndum liberalitcr at- qiie ornandum pcriinent, impcnsissimc reqiiirit : Uinen studentein rccle appellamus *, pnesertiin ad- dcutes quid studeat audire. Nam etiain suoruni stu- diosum pusstimiis appellare, si suos Untum diltgt: non latiicn adiunctionc nulla , communi ntunine studiosorum dignuin pulamiis. Audiendi aulcin cupi« dum quemadmodum se sui baberent, non ap|tcllarcin studiosum audicndi, nisi gaudens (ama bona idip^um sfcpe vellet audirc : stiidcntem vcro, ctiamsl scniel. RcFer nunc animum ad curiosum, et dic niihi* utriim si quis fabcllam iibciitcr audiret, nihil sibi oinnino profuturam, id esi, rcrum ad se non pertiuentium ; iieqiic id odiose * aiqiie crebro, scd rarissiine ac inodostissimc, vcl iii coiivivio, vel in ali(|uo circtilo , ullovc coiisessu ; videreturne tibi curiosus ? Non opi- nor : scd ccrte babens illius rci curam, quain llbenter audiret, profeclo videretur. Quapropier eliam curiosi denniiio ca regula, qua studiosi, emeiidanda csl. Vide igitur utrum et illa siipcriora emcndanda siiit. Cur cnim ntin el suspiciosi nomiiie indignus sit, qui aliqiiando aliquid suspicatnr ; ct creduli , qiii ali- quando aliquid credii? liaque ut iotcr stiidentem alicqjtis rei cl omniiio siiidiosum, rursunique iulcr curain habcntcm aique ciiriosum : ita iniercredcu* lcin et crcdulum plurimum inlcrest.

* Omnes Mss., maxime pertmeret.

* Editi, perciinatf ontnitio slne ; ooiisso, el, qnoJ rcsti- tnttur ex Mss.

<fl) Arabro;ii. vid. lib. 9 confoss., capp. i\ 14.

* Edill vitiosc ferebant, vnpemtssime retfmntt euin stu* deutem recte appcUamus. r.iiieiMlaniur ex Vss.

* (luiflani Mss., otiose.

il LIDEa UNUS.

CAPUTlL.— io. Twrpe non es»e crtderc in religione. Katianl perdpiendw idomi perpauci : via nd relhjionem tutior et Unenda ab omnibus , fidci. Sed niHtc vide , inqtties , uirum in religione crcJerc dcbcamus. Ne- qiie etiiin si conccdimus aliiid csse crcdere , aliud ctedulum eise , sequitur ul iiulla culpn sil in religio- Hibtts eredere; Qaid enim , si et eredere el credttliim esse viliosttmest, qucmadinoduin et cbrium ei ebrio- sam esse T quod qiii certum cxistimat , milliim mihi ^iberc posse amicum videtur. Si enim turpe est ali- quid credere,aut turpitcr facit qui amtco credil, aot nibil aniico credcns qtiomodo amicum vcl ipsum vet te appeHet non vtdco. Hic fortasse dicas : Con- cedo aliquid aliquando esse credendum ; nunc expedi qiiomodo in rcligione turpe non sit credere, anie- qunm scire. Faciain, si potero* Quocirca tx tc qii.pro quid existimcs tn gravlore culpa esse , religio- iiem tradere indigiio , an id quod ab cis qui illam iraduni dicitur, crcdere. Si qiiem dicam indignum, non inlcHigis : eum dico, qui (icto pectore accedit. Coiiccdis , ut arbiiror , magis eulpandum esse , tali homini pandere si qua sunt i>ancta secrcia , quam religiosis vlris de ipea religione aliquid aflirmantibus credere. Neque eniin te aliud respondere dccuerit. Quare ntine f.ic putes eum adesse , qui tibi religio- jiem sit tradiiurus : quonatn modu illl Hdem facturus ^, vero animo te accedere, nequc quidquam in te, quod :)d hanc rem attinet , doli atquc simulatlonis ^ssc ? Diccs , boiia tua conscientia nibil tc flngere , quaiitis poieris idipsum asserens vcrbis , sed famen verbis. Non enim animi tut latebras, ita at intinie sciaris , liomo bomini aperire possis ^ . At ille si di- xerit , Ccce crcd» tibi ; sed nonne est apqiiius ut etiam tu credas mihi, cum tu bcneficium, si ali- quid viri tctieo, sis accepturus, daturttS fgo? qtiid respoiidcbis , nisi esse crcdendum?

d4. Sed, biqiiis, noone erat melius, rationeiB mihi rcdderes * , ut ea quocumque me duceret , sine ulla sequercr temeritatc ? Erai fortasse : scd cuin rcs taiita hii , ut Dcus tibi ratione cognosccfidus sit , omnestte piitas idoiicos esse pcrcipiendis rntio- nibus, quibusad divinam inteliigentiam mens duci- iiir buiiiana , an plures , an paucos ? Paucos , ais , existimo. HoruniBe in numero esse te credis ? Non est nieiim , inquis , boc respondere. lUius ergo pu- las , eiiam hoc tibi credere : quod quidem facit. Tu tantutii mentcnto, jam eum bis credidisse tibi incerta dicenti ; te illi religiose admonenti ne semel quidem ydle credere. Yerum fac ita esse , el vero animo le ad acclpiendam religionem acccdere, et iia paucomm te esse homiiiam , at rationes quibus ad ceriam co- gtiitioiicm vis divina perducitur, capcre possls : quid , caeteris homiDibos-, qtti Um sereiio ingenlo prjediiinon fiuui, negandam religionem pmas?An eos pedetentim quibnsdam gradibos ad ilia summa peiieiralia esse docendos ? Yidet plane quid sii reli- giosius. Neque enim libi quivis homo in rei tanUe

cupidilatc ullo modo dcscrendus aut rcspucndus vi* deri potcst. Sed nonne censes , nisi primo cr^.djS sa ad id quod instituii perveniurum , metiiemque sup- plicem ^ pra*beat , et quibusdain magiiis necessariis- qtie prdeceptis obiempcrans quadam vitae actione perpurget * , iion cum esse alitcr illa qux pure vera sunt adepturum ? Censes profecto. Quid ergo istis « quo* riim de gencre te esse jam credo , qui facillime di- ▼ina sccreta ratione certa capere possunt , si bae via veniant , qua illi qui primiitis credunl , numquicl landem oberit? Non arbitror. Sed tamen , ais , qiifii cos morari optis est? Quia etsi facto sibi nihil noco- biint, noccbunt tanicn exemplo cxteris. Vix eniii^ cst qui de se tantum sentiat , qttantum potest : scd qiti minus , excitaiidus est ; qui amplius , reprimeih- dus ; ut ncque ille desperatione frangatur , neque iste prax:ipitetnr audacia. Quod facile fit, si etiam ii qui valetit volare , ne cul sint pervculoso iovita* mcnto , paulisper cogaotur Incedere qua etiam cse« tcris tutiim est. Ifunc est providcntia Tcne relifio- liis ; hoc jiisstim divinitus , hoc a beaiis majoribua traditttm , hoc ad nos usque serv^tum ; hoc pertiur- bare velle atque pervertere , hihil est aliud quam mI vcram rcligionem sacril^am viam quxrere. Qttod qui faciunl, nec si cb concedatur quod voluoi* possunt quo Intendunt pervenire. Cujusmodi eniiu libet excellant iugenio, nisi Dcus adsit, humi re« punt' . Tunc auiem adost, sl socielatis human» iii Deum teiidentjbus cura sit. Quo gradu nihil firmins iii ccelum reperiri potest. ^go quidem buic raiioni non possuin resistere ; nam nibil sine cogniiione esne credeiidtim , qui possum dlcere? cum ei amicitia, iiibi aliqtiid crcdatur quod certa ratione demonstrart iioti potest , omniiio nulla sit , ei saepe dispensatori- bus servis sitie ulla culpa dpminorum credatur. Jbi religionc vero quid Iniquius fieri potesi, quam al Dei antisiites oobis oon fictum animum polliceQlibas crcdani, nos eis pnecipicntibus nolimus credere?Po- strcmo qttse potesi esse via salubrior, qiiani idonemn primo fieri iiercipiendae veritatis, adhibendoiis fidem, quac ad pRBCoIendum et ad pra^curaodum animaai Suiit divinittis conslituta ? aut si jam prorsus idooeos sis , circuire potitis aliquantum qua tutissimum 9$l ingredi , quam ei libi esse auctorem periculi, ei caa* leris temcritatis excmplum ?

CAPUT XI. — 25. Credentes ab opinantium temeri- tate quomodo alieni. Intelligere^ credere^ opmm* Quare jam superesi ut considcremus , quo pacio hi sequendi non sint , qui se polliccntur raiioue duciu* ros. Nam quomodo sioe culpa possimus sequi eos qui credere jubeiit , jam dictum esi : ad hos attiem sponsorcs, ratiouis, oon modo sine vituperatlooe , sed etiam cum aliqua laude 8c venirc iionnuUi pulaiii : sed iion ita esi. Duac eoim personae in rcligione sont laodabiles : una eorum qui jam inv eiierunt » quot eiinm beatissimos judicare oecesse est; alia eonua

1 inD,potnl. Er.Uigd.^ven.ljov. secotlsumos. • Apud Er. Lttgd. vcii. Lov., reddere. ai.

< in (|ualuor Mss., timplkem.

* Editit perjmrgetwr. At Mss., perpurgci,

• veieres Ubri eonsUiotcr, ^umo reptau.

S«pe rarsvs liilueM, quanUim polcrani, menlein huroanam uro ▼ivtcero, tam sagacero, lam perspi- eacem, non putabam lalere Tcritaiem, niai (fnod in ea quxrendi modas faleret, eumdemque ipsum mo- dum ab atiqiia divina auctoritatc esse suroendam. Resubal qurerero quxnam illa csset auctoritas, cum in lantis dissensionibiis se quisque iiiam tradiiurum polliceretur. Occurrebat igitur incxpticabilis siWa, cui demnm Inseri roulium pigebal t atque iiiter liacc sine nlla requie, cnpidiiate reperiendi veri animiis nj2;i(.v balur. Disraebam me tamen magis magisque ab istis, quns jam deserere proposueriim. Restabat autem aliud niliil in lanlis periculis, qiinm ut divinfiin pro- .▼identiam lacrymosis et miscrabilibus vociltiis ul opem mihi ferret, deprecarcr. Atquc id scdulo facie- baro : el jam fere mc comraoverani nonnnll c di-pu- taliones Mediolanensis episcnpi (a), ut noii sine spe aliqna de ipso Yelere Teslamrnlo mu!u quaDnrc cu- perem, qua, ut scis, nialc nobis coinmcnd;ila cxse- erabarour. Dccrevcramquc lamdiu esso catccliumenus in Ecclesia, cui iradiius a parentibus erani, donec aut invcnirem quod vellem, aut mibi pcrsuaderem iNMi esse quasrendum. Opportiinlssimnm ergo me ac Talde docilero tunc invenire posscl, si futsset qui posset doccre. Hoc ergo modo et simili aiiimaj lu» cura si ^ diu te quoque affectum vides, et si jam satis libl jactaius vidcris, flncmque hujusmodi laboribus ▼Is imponere; sequcre viaro caiholicflB disciplinaB , qiiae ab ipso Christo per Apostolos ad iios usquc ma- navit, ei ab liinc ad posteros manatura esl.

CAPUT IX. — 41. Catholica Ecdeva venieniibui yrtBcipil fidm ; hesr^ici promiuunl rationm. Nihil vitii tm \n fide, alque inter credentem et credulum {tfuod nomen euipm datur) plwrimum iMeteue. RUiicu- liim, inquis, istud est, curo omnes banc se pro- fiteaiilur lenere, ac doccre. Prodtenlur hoc omnes liaeretici, negare non possum ; scd ita ut cis quos jlleclant, ralionem se de obseurissimis rcbns polli • ccantur redditnros : eoque Gaibolicam maxitiic cri- luttianlur, quod illis qui ad eain veniunt pnectpitur ul cfcdaiii ; se